Πολιτικά Στρατευμένοι Θεοί

Απροσχεδίαστα και έξω από το χώρο της επίσημης θρησκείας, ένα καινούργιο ηθικό σύστημα άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά στο κράτος των Βουρβόνων. Στη βάση του δεν υπήρχε ούτε η τήρηση των εντολών ούτε η υπακοή προς το μονάρχη αλλά η αγάπη για την πατρίδα, η οποία και θεωρείτο ότι δημιουργούσε τις υπόλοιπες αρετές: «αυτός που εγκαταλείπει ή προδίνει την πατρίδα του, θα εγκαταλείψει ή θα προδώσει και το φίλο του» (Bolingbroke, The King Patriot). Μέσα από τον ανταγωνισμό δεκαετιών με την αριστοκρατία, η μπουρζουαζία οδηγήθηκε στο να αμφισβητήσει όχι απλώς τη διοικητική ικανότητα των ευγενών, αλλά και την ίδια την αξία της τάξης τους.


Ο Max Weber παρατηρεί ότι τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα που απολαμβάνουν περιουσίας, κύρους, καλού κοινωνικού status κ.λπ. «σχεδόν ποτέ δεν είναι ικανοποιημένα από το απλό γεγονός ότι έχουν καλή τύχη. Πέρα απ’ αυτό, χρειάζονται να ξέρουν πως έχουν δικαίωμα στην καλή τους τύχη. Θέλουν να πειστούν ότι την αξίζουν» (The Sociology of Religion). Οι αστοί, υιοθετώντας την καινούργια πατρίδα και τις ηθικές αρχές με τις οποίες περιβαλλόταν, έστελναν ένα ξεκάθαρο μήνυμα στους αριστοκράτες: δεν αξίζετε τα προνόμιά σας. Όσο για το ηθικό περιεχόμενο που έδιναν οι έμποροι, επιχειρηματίες, τραπεζίτες κλπ. στην πατρίδα, δεν ήταν παρά οι αξίες της δικής τους τάξης: ο ατομικισμός και το να κατακτάς την αεργία σου έχοντας προηγουμένως εργαστεί (κάτι σαν «συνταξιοδότηση»).


Η μπουρζουαζία δεν είχε σκοπό, φυσικά, να πυροδοτήσει μία καινούργια ιστορική εποχή. Θέλησε, ωστόσο, να παρουσιάσει τις πολιτικές της βλέψεις ως μέρος μίας ευρύτερης αναπροσαρμογής αξιών στη γαλλική κοινωνία («οι αστοί ήθελαν να δουν την υπόθεσή τους όχι ως πεζή αξίωση κυριαρχίας, αλλά ως ευγενή αγώνα για ευγενείς ιδέες» - Τάκης Κονδύλης, Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός). Ο Max Weber παρατηρεί ότι η πολιτική ιεροποιείτο από τα αρχαία χρόνια: «Όταν μία ομάδα ή μία κοινωνική σχέση δεν είναι ιδιωτική επιχείρηση ενός ανθρώπου ο οποίος έχει και την αποκλειστικότητα της εξουσίας, αλλά συλλογική προσπάθεια μίας κοινότητας, χρειάζεται και έναν δικό της θεό» (Sociology of Religion). Αυτό θα πρέπει να το δούμε ως εξής: η απόπειρα μίας ομάδας για πρόσβαση στην εξουσία στο όνομα κάποιας συλλογικής αντιπροσώπευσης, είχε πάντα την τάση να επικαλείται ένα ολόκληρο ηθικό σύστημα αξιών προσωποποιημένο σε ένα ανώτερο «κάτι». Βέβαια, η θεϊστική προσωποποίηση της εξουσίας εγκαταλείφθηκε στις απαρχές της νεότερης εποχής, διατηρήθηκε όμως αυτούσια η λειτουργία της κάτω από διαφορετικά σχήματα• οι πολιτικά στρατευμένοι θεοί επιβίωσαν στο όραμα της πατρίδας. Τέλος, μία ακόμα πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση του Max Weber από το ίδιο κεφάλαιο, η οποία ίσως και να δίνει ενδείξεις για την εθνικιστική ταύτιση της πατρίδας με κάποιο συγκεκριμένο τόπο: «είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο ότι ο σχηματισμός σε κάποιο έδαφος μίας πολιτικής ομάδας συνεπάγεται και την εγκατάσταση εκεί του αντίστοιχου θεού της»• οι εταιρείες και οι θεοί χρειάζονται την έδρα τους.


Ο εθνικισμός είχε εμφανιστεί πολύ πριν η Γαλλία εισβάλει στο Βέλγιο• από τότε που θεωρήθηκε πως ο δεσμός και η οικειότητα κάποιου με τον τόπο καταγωγής εξασφαλίζουν την ευτυχία. Η Γαλλική Επανάσταση είχε ξεσπάσει τουλάχιστον 35 χρόνια πριν το 1789• από τότε που ο Abbe Coyer συνιστούσε ότι οι στρατιώτες πρέπει να πεθαίνουν για να απαλλαχτεί η πατρίδα από τους καταπιεστές. Η Δημοκρατία είχε ιδρυθεί πολύ πριν οι καμπάνες σημάνουν την επανάσταση της 10ης Αυγούστου• από τότε που το Κοινωνικό Συμβόλαιο αποδείκνυε την ευτυχία που πρόκειται να φέρει η εταιρική οργάνωση του κράτους. Χρειαζόταν μόνο η αφορμή για να γίνουν οι ιδέες πράξη.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αδερφέ, δεν ξέρω τούτο το φεγγάρι
Στης καρδιάς της άδειας τη φυρονεριά
Πούθε τάχει φέρει, πούθε τάχει πάρει
Φωτεινά στην άμμο, χνάρια σαν κεριά.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.