Ο Επίγειος Παράδεισος

«Ποτέ άλλοτε δεν έχει φανερωθεί περισσότερο η ικανότητα μιας κοινωνίας να δημιουργεί θεούς ή να γίνεται η ίδια θεός απ’ ό,τι στα πρώτα χρόνια της Επανάστασης» (Durkheim, The Elementary Forms Of Religious Life). Τον καιρό της Συνταγματικής Μοναρχίας, μία καινούργια θρησκεία εμφανίστηκε στη Γαλλία. Τρίχρωμες κονκάρδες και σημαίες παντού, γυναικείες αναπαραστάσεις της patrie, της egalite και της liberte, τυπικά και γιορτές, πατριωτικά τραγούδια -με ρωμαϊκά και αρχαία ελληνικά στοιχεία- και πολλά άλλα σύμβολα. Εμφανίστηκαν τα Δέντρα της Ελευθερίας που ήταν πολύ δημοφιλή και η καταστροφή τους επέσυρε κυρώσεις. Ο Πατριωτικός Βωμός με επιγραφή «ο πολίτης γεννιέται, ζει και πεθαίνει για την πατρίδα», που από το 1792 έγινε υποχρεωτικός σε χωριά και κοινότητες, αποτελούσε εστία συγκέντρωσης και προσκυνήματος. Πινακίδες των Δικαιωμάτων ήταν αντικείμενα κανονικής περιφοράς και απόθεσης στους Βωμούς. «Η Διακήρυξη και το Σύνταγμα έγιναν τα νέα Σύμβολα της Πίστης, αυτοί που αρνούνταν να τα δεχτούν αποβάλλονταν από την κοινότητα, ενώ ακόμα και οι ξένοι μπορούσαν να συμμετάσχουν αν υπόσχονταν πίστη στο γαλλικό έθνος» (Llobera, God Of Modernity). Το Παρίσι αποτελούσε την Ιερή Πόλη, οι πέτρες από το γκρεμισμένο τείχος της Βαστίλης γίνονταν φυλαχτά, ενώ οι δρόμοι και οι πλατείες που παλιότερα είχαν ονόματα βασιλιάδων μετονομάζονταν με τα σύμβολα της καινούργιας πίστης: Πλατεία Επανάστασης, Γέφυρα της Λογικής, κλπ. Όπως έχει τονίσει ο Mathiez, η πλειοψηφία αυτών των νεωτερισμών αναπτύχθηκε αυθόρμητα από τη «συλλογική φαντασία των πατριωτών», ενώ το ίδιο σχολιάζει και ο Bertaud (Η Καθημερινή Ζωή Στη Γαλλία Τον Καιρό Της Επανάστασης 1789-1795). Ο Durkheim επισημαίνει, μάλιστα, την ιεροποίηση της patrie, η οποία πιο πριν ήταν έννοια «καθαρά εγκόσμιας φύσης» -κάτι που φανερώνει ότι πριν το καλοκαίρι του 1789, οι μάζες της Γαλλίας δεν έντυναν την πατρίδα με κάποια ιδιαίτερη συναισθηματικότητα. Ο Lefebvre παρατηρεί: «Οι απαρχές της Επανάστασης μπορούν να συγκριθούν με την κατάσταση που δημιουργούν τα νεότευκτα θρησκευτικά κινήματα, στα οποία οι φτωχοί διαβλέπουν πρόθυμα την επιστροφή στον επίγειο παράδεισο» (Γαλλική Επανάσταση). Πάνω σ’ αυτό, ο ιερέας Joseph de Chenier προχώρησε ακόμα περισσότερο: το 1793 πρότεινε στη Συμβατική Συνέλευση να θεσπιστεί ο εθνικισμός ως επίσημη θρησκεία του κράτους.

Τα δύο χρόνια από το καλοκαίρι του 1789 ως το Σύνταγμα του 1791, αν τα δούμε από την πλευρά των αβράκωτων που συμμετείχαν όλο και πιο μαζικά στην πατριωτική υπόθεση, υπήρξαν ένα όμορφο όνειρο αν και με κάποια σκοτεινά στοιχεία. Το έθνος συνέχιζε να καλύπτει όλο και περισσότερα μέλη του κοινωνικού σώματος, τα φορέματα συνέχιζαν να αποκαλύπτουν όλο και περισσότερα μέλη του γυναικείου σώματος, ένας ενθουσιασμός γεμάτος ελπίδα κυριαρχούσε παντού, ενώ η προσμονή για καλύτερες ημέρες συνετέλεσε και στην αύξηση των γάμων σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια (Καθημερινή Ζωή). Ο απλός κόσμος άρχισε να οργανώνεται αυθόρμητα σε λέσχες, να συμμετέχει στις συνελεύσεις που έκαναν οι Κομμούνες, και να παρεμβαίνει στις διαδικασίες της Συνέλευσης. «Εξουσία» τότε δε σήμαινε απλώς διοίκηση ενός κράτους αλλά οικοδόμηση του επίγειου παραδείσου και η «πρόσβαση στην εξουσία» είχε πάρει έννοια «συμμετοχής σε ιερουργία».

Υπήρχαν μόνο κάποιες ενοχλητικές λεπτομέρειες• όπως, για παράδειγμα, ότι το ψωμί συνέχιζε να παραμένει ακριβό.

Η Επανάσταση Των Δικηγόρων
Εντωμεταξύ, ένα περίπλοκο σύστημα εξουσιών διαμορφώθηκε στη Γαλλία. Εξουσία είχε η Συνέλευση. Εξουσία είχε και ο βασιλιάς, καθώς και μερικά πιστά στρατεύματα με δυνατότητα ενίσχυσης από το εξωτερικό. Εξουσία είχαν και οι Κομμούνες, ειδικά η Παρισινή. Εξουσία είχε και η πολιτοφυλακή, καθώς κι έναν φιλόδοξο ηγέτη. Εξουσία είχε και ο λαός, όταν παρενέβαινε δυναμικά στις αποφάσεις της Συνέλευσης. Εξουσία είχαν και οι λέσχες -ίσως όχι τυπική εξουσία αλλά, στην πράξη, μπορούσαν πολύ αποτελεσματικά να υποδαυλίσουν κινήματα, να στηρίξουν πρόσωπα και να οργανώσουν εκστρατείες κατασυκοφάντησης. Κανείς όμως απ’ αυτούς δεν είχε απόλυτη εξουσία, οπότε δεν μπορούσε και να παγιωθεί μία αντίληψη για το έθνος. Οι πορείες στους δρόμους άλλοτε οφείλονταν σε «ανεύθυνους δημαγωγούς που παράσερναν το λαό» και άλλοτε ήταν «αυθόρμητες εκδηλώσεις του έθνους», ο βασιλιάς είχε μόνιμα τους «κακούς συμβούλους που τον περιστοίχιζαν», ενώ μέσα στη Συνέλευση, και ειδικά καθώς πλησίαζε το τρομερό έτος 1793, ανακαλύπτονταν κάθε τόσο «προδότες» τους οποίους ο λαός αναλάμβανε να νουθετεί. Αυθόρμητα, πάντα.

Οι ηλεκτρισμένες ατμόσφαιρες της Κομμούνας και της Συνέλευσης διαμόρφωσαν τους δικούς τους ήρωες. Οι φιλονικίες, οι καυγάδες και η ένταση των αντιπαραθέσεων αναδείκνυαν όλο και περισσότερο αυτούς που είχαν την ικανότητα να σταθούν με αυτοπεποίθηση μπροστά σε ένα εχθρικό ακροατήριο και να βγάλουν πειστικούς λόγους διανθισμένους με πομπώδεις εκφράσεις και ρητορικά σχήματα. Τα περισσότερα μέλη των Συνελεύσεων υπήρξαν δικηγόροι, όπως και οι 8 από τους 12 της Επιτροπής Δημόσιας Ασφάλειας -και ο Jean-Marie Collot ηθοποιός. Δικαίως η Γαλλική Επανάσταση έχει ονομαστεί και «Η Επανάσταση των Δικηγόρων».

Επαγγελματίες Επαναστάτες
Αυτό που είναι σημαντικό, το παρατηρεί και ο Palmer, είναι ότι σταδιακά άρχισε να γίνεται όλο και πιο δύσκολο για κάποιον να παρακολουθεί τις πολιτικές εξελίξεις και να ασκεί παράλληλα το επάγγελμά του: «Θα έπρεπε να αφιερώνει κανείς στις συνελεύσεις των τομέων κάτι περισσότερο από λίγες ώρες στον ελεύθερό του χρόνο για να αποκτήσει επιρροή, πολιτικούς φίλους ή ακόμα και γνώση των ζητημάτων που άλλαζαν ραγδαία. Οι συνελεύσεις ήρθαν στον έλεγχο μιας μικρής μειονότητας που έκανε την Επανάσταση επάγγελμα» (Palmer, Twelve Who Ruled). Μοιραία και απροσχεδίαστα, το έθνος γέννησε τους δικούς του ιερείς -δηλαδή, επαγγελματίες της θρησκείας: «τα μέλη της Συντακτικής θεωρούνται πραγματικοί ιερείς της κοινωνικής ευτυχίας και ζητούν από τους ‘ενεργούς’ πολίτες ... να δίνουν τον όρκο του πολίτη. Για τους ανθρώπους της εποχής, είναι θρησκευτική πράξη που δεσμεύει και σ’ αυτόν και στον άλλο κόσμο» (Καθημερινή Ζωή). Όπως η Συνέλευση των Καρδιναλίων στην Παπική Εκκλησία ήταν η μόνη αρμόδια να κρίνει την εκδήλωση του θείου σ’ έναν άνθρωπο και να τον αγιοποιήσει ή όχι, έτσι και η Συνέλευση των Αντιπροσώπων του Έθνους έγινε η μόνη αρμόδια να κρίνει αν π.χ. η Πορεία προς τις Βερσαλλίες ήταν «στημένη» (όπως είχε ειπωθεί αρχικά) ή «εκδήλωση του εθνικού αισθήματος» (όπως αποφασίστηκε τελικά). Ο Λένιν, μελετώντας τη Γαλλική Επανάσταση αργότερα, θα καταλάβαινε καλά τη μεγάλη αξία που έχουν οι επαγγελματίες επαναστάτες σ’ ένα κίνημα.

Σταδιακά και καθώς ο φτωχός πληθυσμός παρέμενε στα όρια της πείνας, άρχισε να εκδηλώνεται μία όλο και μεγαλύτερη δυσαρέσκεια προς το βασιλιά και τη Συνέλευση. Αργότερα που η κατάσταση έγινε εκρηκτική, ήταν οι Παρισινοί αβράκωτοι που πρωτοστάτησαν στην αναδιάρθρωση της εξουσίας, αυτοί που είχαν νιώσει τι σημαίνει Κατάληψη της Βαστίλης, Πορεία προς τις Βερσαλίες και παρέμβαση στο νομοθετικό σώμα του κράτους• οι φτωχοί της υπόλοιπης Γαλλίας δεν είχαν συνδέσει τόσο πολύ το έθνος με το: «έχουμε εξουσία». Κάποιοι από εκείνους τους αβράκωτους ήταν οι πιο τυχεροί άνθρωποι στον κόσμο: δεν έμειναν μόνο σε υποσχέσεις για το μέλλον• ζήσανε ψήγματα παραδείσου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αδερφέ, δεν ξέρω τούτο το φεγγάρι
Στης καρδιάς της άδειας τη φυρονεριά
Πούθε τάχει φέρει, πούθε τάχει πάρει
Φωτεινά στην άμμο, χνάρια σαν κεριά.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.