H for Hobsbawm

Ελπίζω να είστε όλοι εδώ και να διαβάζετε με κολασμένο πάθος. Σήμερα έχω κάτι σπέσιαλ, ειδικά για τους αριστερούς μας φίλους: το ένδοξο ιστορικό του ελληνικού φοιτητικού συνδικαλισμού. Ας ξεκινήσουμε όμως με ένα όνομα βαρύ σαν Ιστορία.

O Eric Hobsbawm είναι ίσως ο κορυφαίος ιστορικός της εποχής μας, καθώς και ένας πολύ αξιόλογος στοχαστής (είναι επίσης και κριτικός έργων jazz, όμως αυτή του η ιδιότητα δεν είναι προβεβλημένη). Στο Age of Revolution, ένα από τα πιο γνωστά του βιβλία, αφιερώνει μερικές συμπυκνωμένες σελίδες στη Γαλλική Επανάσταση, χωρίς να καταφέρνει όμως να αποφύγει τη στρατευμένη ερμηνεία των γεγονότων. Αναφέρομαι στις συνελεύσεις των περίφημων δημοτικών τομέων του Παρισιού, τις οποίες ο Hobsbawm χαρακτηρίζει «ελεύθερη, τοπική, άμεση δημοκρατία». Ας πάμε λοιπόν μαζί με δύο ειδικούς της Γαλλικής Επανάστασης να παρακολουθήσουμε μία τέτοια συνέλευση σε έναν από τους 48 δημοτικούς τομείς της Παρισινής Κομμούνας:

Κάτω από τα βλέμματα λογοκριτών, οι αποφάσεις στα θέματα της ημερήσιας διάταξης έπρεπε να παρθούν με ομοφωνία (!) και όχι με πλειοψηφία. Δεν υπήρχαν κάλπες, οπότε ο καθένας έπρεπε να δηλώνει εμφανώς την υποστήριξη ή τη διαφωνία του για κάποια απόφαση (από εδώ). Δεν υπήρχε ούτε ανοχή για τη μειοψηφία• τους διαφωνούντες «τους γιουχάριζαν, τους χλεύαζαν, τους στιγμάτιζαν ‘αριστοκράτες’ και στο εξής τους αντιμετώπιζαν με καχυποψία» (από εδώ). Καθόλου άγνωστες καταστάσεις στους σημερινούς έλληνες φοιτητές.

Όπως και στις πολιτικές διεργασίες των ελληνικών πανεπιστημίων, η συνολική συμμετοχή ήταν ελάχιστη. Οι ιστορικοί εκτιμούν πως ούτε ένας στους πέντε ενεργούς Γάλλους πολίτες δε συμμετείχαν αφού, όπως είδαμε εδώ: «...θα έπρεπε να αφιερώνει κανείς στις συνελεύσεις των τομέων κάτι περισσότερο από λίγες ώρες στον ελεύθερό του χρόνο για να αποκτήσει επιρροή, πολιτικούς φίλους ή ακόμα και γνώση των ζητημάτων που άλλαζαν ραγδαία. Οι συνελεύσεις ήρθαν στον έλεγχο μίας μικρής μειονότητας που έκανε την Επανάσταση επάγγελμα». Όσο για τις πιο μετριοπαθείς συνελεύσεις που δεν κατέληγαν εύκολα σε αποφάσεις, «οι ‘αληθινοί’ αβράκωτοι καλούσαν σε βοήθεια τους αδελφούς τους των γειτονικών τομέων. Αυτοί έρχονταν να ‘αδελφοποιηθούν’ και να βοηθήσουν να ‘εξαγνιστούν’ οι ‘χλιαροί’» (Bertaud, Καθημερινή Ζωή).

Για να καταλάβουμε καλύτερα αυτούς τους εξαγνισμούς, ας μεταφερθούμε λίγο παραπέρα, στο Salle du Manege μαζί με τα μέλη της Συμβατικής Συνέλευσης: «Οι κεντρώοι και οι αναποφάσιστοι αντιπρόσωποι ακολουθούσαν εύκολα τους ακραίους - ειδικά όταν έξαλλοι θεατές ούρλιαζαν στις γαλαρίες και ζόρικοι τύποι από την Κομμούνα ή τους Ιακωβίνους, που αποκαλούσαν τον εαυτό τους ‘ο λαός’, βάδιζαν στο διάδρομο κι έβγαζαν λόγους στον πρόεδρο. Τις απειλές συμπλήρωναν και λογικά επιχειρήματα ή ένα παράξενο μίγμα από λογική, απόγνωση και φόβο» (Palmer, Twelve Who Ruled). Λες και παρακολουθεί κανείς φοιτητική συνέλευση στο ΑΠΘ, με περισσότερη φινέτσα όμως.

Η εικόνα λοιπόν που σχηματίζεται για τις περίφημες συνελεύσεις των τομέων δε φανερώνει μέρη «ελεύθερης και άμεσης δημοκρατίας», όπως θέλει ο Hobsbawm, αλλά ελεγχόμενους χώρους, στους οποίους οι επαγγελματίες της πολιτικής επέβαλλαν, με το καλό ή με το άγριο ή με το πολύ άγριο, μία συγκεκριμένη γραμμή και νομιμοποιούσαν την καινούργια εξουσία, τα καινούργια σύμβολα, την καινούργια patrie. Περίπου το ίδιο που κάνουν και σήμερα στην Ελλάδα τα κομματόσκυλα, οι φοιτητοπατέρες και οι συνδικαλιστές του ΚΚΕ, οι δύο χώρες έχουν άφθονα κοινά - τι λες κι εσύ, κύριε Αδαμάντιε Κοραή; «Δεν είναι Γραικοί ή Γάλλοι, άλλ’ έν έθνος: Γραικογάλλοι».

Μία συνηθισμένη μέρα στη Συνέλευση (των αντιπροσώπων του Γαλλικού έθνους, όχι της Νομικής του ΑΠΘ)


Κλείνοντας, δυο λόγια για τον Ε. Hobsbawm: είμαι ο τελευταίος που θα αμφισβητήσει την αξία του. Είναι πολύ μεγάλη. Δεν μπόρεσε να αναγνώσει αμερόληπτα τη Γαλλική Επανάσταση, όμως ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος ιστορικός ήταν που διέπραξε κάτι τέτοιο. Είναι πραγματικά πολύ δύσκολο ν' αφήσεις απ' έξω τις πολιτικές σου κλίσεις όταν εξετάζεις τα γεγονότα της επαναστατημένης Γαλλίας• η φόρτιση των καταστάσεων μεταδίδεται και σ' εσένα.

Μη χάσετε την επόμενη φανταστική ανάρτηση της σειράς μας για τη Γαλλική Επανάσταση - μόνο φανταστική; Ανεπανάληπτη, ανυπέρβλητη, η Μητέρα Όλων Των Αναρτήσεων.

2 σχόλια:

  1. και γιατί μας έβαλες πρώτα την κόρη και μετά τη μητέρα;

    πρώτα το αυγό και μετά την κότα;

    και γιατί δεν έχεις ημερομηνίες στις αναρτήσεις; πώς θα το ξέρουμε άμα θα κάνεις πρωταπριλιάτικη φάρσα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δεν υπάρχουν ημερομηνίες επειδή οι αναρτήσεις μου είναι διαχρονικές, παντός καιρού.
    Και δεν κάνω πρωταπριλιάτικες φάρσες - εγώ είμαι αυτός που την πατάει από τις πρωταπριλιάτικες φάρσες!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Αδερφέ, δεν ξέρω τούτο το φεγγάρι
Στης καρδιάς της άδειας τη φυρονεριά
Πούθε τάχει φέρει, πούθε τάχει πάρει
Φωτεινά στην άμμο, χνάρια σαν κεριά.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.