Ένα Μύθο Θα Σας Πω

Παντού υπάρχει ένας μύθος: Μια φορά κι έναν καιρό, στη γη κυριαρχούσε το Σκότος κι οι Άνθρωποι ζούσαν στη δυστυχία. Κάποτε όμως εμφανίστηκε ένας Ήρωας, που τα έβαλε με τις σκοτεινές δυνάμεις κι έφερε το φως. Ήταν ανιδιοτελής και αγνός, φτιαγμένος από την πάστα των παλιών, καλών ηρώων, κι οι Άνθρωποι τον αγάπησαν. Το Σκότος όμως τον μίσησε τόσο πολύ που μια μέρα τον σκότωσε (αν και μερικοί λένε ότι ο Ήρωας δεν σκοτώθηκε, αλλά απλώς έφτασε πολύ κοντά στο θάνατο, ενώ κάτι ακούγεται και για έναν Προδότη που τον πούλησε στους πράκτορες του Σκότους). Προς έκπληξη όλων τελικά, ο Ήρωας ξεπέρασε τον εαυτό του κι αναστήθηκε (ή ανέκτησε δυνάμεις κι ανέκαμψε), οπότε τελικά κατατρόπωσε το Σκότος. Και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

Ο Μύθος αυτός ήταν γνωστός από τα αρχαία χρόνια, σε διάφορες παραλλαγές και με διάφορους πρωταγωνιστές. Όπως λέει κι ο Σαββόπουλος, όλα αυτά είναι ρόλοι που έχουν παιχτεί και ξαναπαιχτεί χιλιάδες φορές. Η παραπάνω περίληψη θα μπορούσε να αναφέρεται στους μύθους του Όσιρι, του Ταμμούζ, του Διόνυσου, του Άδωνι, της θεάς Ιννάνα – γνωστή στην πιάτσα και ως Ιστάρ – ενώ ταιριάζουν αρκετά και οι μύθοι του Ασκληπιού, του Ζάλμοξι, του (λυδικού) Άττι, του Ορφέα, του (περσικού) Μίθρα και της Περσεφόνης. Γνωστά είναι όλα αυτά, καθώς και μια πιθανολογούμενη ερμηνεία ότι αντικατοπτρίζουν τον ετήσιο κύκλο των εποχών. Εδώ όμως με ενδιαφέρει κάτι άλλο: η επίμονη επανεμφάνιση του Μύθου ακόμα και στις μέρες μας.

Ο Μύθος λοιπόν είναι απλός και ανίκητος. Κατά βάση, αποτελεί παράσταση για τέσσερις ρόλους. Ο Ήρωας (που θα είναι πάντα ανιδιοτελής), το Σκότος (που θα είναι πάντα βδελυγματικά κακό), οι Άνθρωποι (που θα είναι πάντα αδύναμοι και αθώοι), ενώ ενδεχομένως να παίζει κι ο Προδότης (που θα είναι πάντα διπρόσωπος, ραδιούργος, υποκριτής κ.λπ.). Είναι κομμένος και ραμμένος για συγκρουσιακές καταστάσεις – κοινωνικές, πολιτικές, θρησκευτικές, οτιδήποτε – που γίνονται ενώπιον μιας κοινότητας και στο όνομά της, αρκεί ο καλός της υπόθεσης να εξυψωθεί σε ουρανούς αγνότητας, ο κακός να καταβαραθρωθεί στα τάρταρα της φαυλότητας, η κοινότητα να θεωρηθεί αμέτοχη και αδύναμη μπροστά σ’ αυτήν τη σύγκρουση των δύο αρχετυπικών δυνάμεων, η τελική νίκη να έρθει μετά από μια ανάσταση μεταφορική ή κυριολεκτική, ενώ ο προδότης, αν παίζει, να γίνει μια σύνθεση Ιάγου, Ιζνογκούντ και Αρτέμη Μάτσα. Ας δούμε όμως ορισμένα παραδείγματα.


Ο Μύθος Στη Θρησκεία

Εμείς έχουμε γνωρίσει τον Μύθο κυρίως στη χριστική εκδοχή του – κι εδώ δεν αναφέρομαι τόσο στον ευαγγελικό Χριστό, αλλά στον επεξεργασμένο, τον Χριστό από δεύτερο χέρι, όπως διαμορφώθηκε μέσα από την παράδοση. Για παράδειγμα, η Τρίτη Στάσις του Επιταφίου Θρήνου, το σούπερ χιτ της Ορθοδοξίας, το πασίγνωστο Αι Γενεαί Πάσαι (Ω Γλυκύ Μου Έαρ):

Αι γενεαί πάσαι ύμνον τη ταφή σου, προσφέρουσι, Χριστέ μου.
Καθελών του ξύλου ο Αριμαθαίας εν τάφω σε κηδεύει.
Μυροφόροι ήλθον μύρα σοι, Χριστέ μου, κομίζουσαι προφρόνως.
Ους έθρεψε το μάννα εκίνησαν την πτέρναν κατά του ευεργέτου.
Ους έθρεψε το μάννα φέρουσι τω Σωτήρι χολήν άμα και όξος.
Ω της παραφροσύνης και της χριστοκτονίας της των προφητοκτόνων!
Ως άφρων υπηρέτης προδέδωκεν ο μύστης την άβυσσον σοφίας.
Τον ρύστην ο πωλήσας αιχμάλωτος κατέστη ο δόλιος Ιούδας.
Κατά τον Σολομώντα βόθρος βαθύς το στόμα Εβραίων παρανόμων
Εβραίων παρανόμων εν σκολιαίς πορείας τριβολοι και παγίδες.
Ιωσήφ κηδεύει συν τω Νικοδήμω νεκροπρεπώς τον Κτίστην.
Ύπτιον ορώσα η πάναγνός σε, Λόγε, μητροπρεπώς εθρήνει.
Ω γλυκύ μου έαρ, γλυκύτατόν μου τέκνον, που έδυ σου το κάλλος;
Θάνατον θανάτω συ θανατοίς, Θεέ μου, θεία σου δυναστεία.
Πεπλάνηται ο πλάνος, ο πλανηθείς λυτρούται σοφία ση, Θεέ μου.
Προς τον πυθμένα Άδου κατήχθη ο προδότης διαφθοράς εις φρέαρ.
Τρίβολοι και παγίδες οδοί του τρισαθλίου παράφρονος Ιούδα.
Φρίττουσιν οι νόες κ.λπ.

Κάθε Μεγάλη Παρασκευή λοιπόν, τραγουδάμε γεμάτοι κατάνυξη αυτό το καταρολόγιο για τον παράφρονα Ιούδα και τους αχάριστους Εβραίους, που ενώ τους έθρεψε το μάννα αυτοί αντιγύρισαν ξύδι και χολή στον Ευεργέτη (σφάλμα: το έκαναν οι Ρωμαίοι στρατιώτες που ανέλαβαν τη σταύρωσή Του, όχι οι Εβραίοι), σκοτώσαν τους προφήτες, τον ίδιο τον Χριστό, πιο κακοί δε γίνεται. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι δεν υποστηρίζεται από τα Ευαγγέλια αυτή η εικόνα των συλλογικά πανάθλιων Εβραίων και του δόλιου Ιούδα. Ο (ευαγγελικός) Χριστός καταφέρεται μόνο εναντίον των αρχιερέων και των πρεσβυτέρων (ουαί υμίν, γραμματείς και φαρισαίοι κ.λπ.) – στο κάτω κάτω, Εβραίος ήταν κι ο ίδιος και δε φαίνεται να αρνήθηκε ή να απαξίωσε την καταγωγή του, ακόμα και στις τελευταίες του στιγμές. Ούτε ο Ιούδας, ο οποίος αυτοκτόνησε από τις τύψεις (κατά Ματθαίον, 27:3-5), ήταν τόσο Αρτέμης Μάτσας. Όμως ο άγνωστος δημιουργός του Επιτάφιου Θρήνου προχωράει πέρα από τα Ευαγγέλια και εκφράζει μάλλον τη λαϊκή αντίληψη της εποχής του, γι’ αυτό και χρησιμοποιεί τα μελανότερα χρώματα για τους Εβραίους και στέλνει τον Ιούδα στο βυθό του Άδη – μ’ άλλα λόγια, αναπαράγει το Μύθο.

Ο Μύθος όμως αναδύεται και σε μη-θρησκευτικές περιστάσεις.


Ο Μύθος Στη Γαλλική Επανάσταση

Ιούνιος του 1793. Στην επαναστατημένη Γαλλία μόλις είχε αναλάβει τη διακυβέρνηση η Επιτροπή Δημόσιας Ασφάλειας («ο Ροβεσπιέρος», δηλαδή) και προσπαθούσε να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα: εναντίον της Επανάστασης ήταν η πρώην αριστοκρατία, η Καθολική Εκκλησία, οι Πρώσοι, οι Αυστριακοί, οι Άγγλοι, οι Ολλανδοί, οι Ισπανοί, οι Πορτογάλοι και οι Βέλγοι. Η οικονομία είχε απορρυθμιστεί εντελώς, ο πληθωρισμός εξαφάνιζε την αξία των χρημάτων σχεδόν μέρα με την ημέρα, το απλό ψωμί είχε γίνει δυσβάσταχτο για τους πολλούς και το Παρίσι απειλούταν άμεσα με λιμοκτονία. Επιπλέον, η «Γαλλία» του 1793 είχε μείνει σχεδόν η ευρύτερη περιοχή του Παρισιού. Πολύ φυσιολογικά, τα πνεύματα ήταν οξυμένα στην πολιτική. Στις 28 Ιουνίου, ο Jacques Roux, πρώην ιερέας κι ένας από τους Έξαλλους, ξεσήκωσε τους Φραγκισκανούς εναντίον της Συνέλευσης επειδή το καινούργιο σύνταγμα προστάτευε τα μονοπώλια, κι απαίτησε τη σύλληψη κάποιων Ιακωβίνων. Ας πάμε λοιπόν μέσα στη Συνέλευση να δούμε την αντίδραση (από R. Palmer, Twelve Who Ruled):

«Οι Ιακωβίνοι, οι Ορεινοί, οι Φραγκισκανοί», φώναξε ο Ροβεσπιέρος, «οι παλιοί αθλητές της ελευθερίας διαβάλλονται! Ένας άντρας τυλιγμένος με το μανδύα του πατριωτισμού [Ιούδας], που μπορούμε πολύ καλά να υποπτευθούμε τις προθέσεις του, προσβάλλει τη Μεγαλειότητα της Συνέλευσης ... Οι άνθρωποι που αγαπούν το λαό χωρίς να το διαλαλούν, που δουλεύουν ακαταπόνητα για το καλό του χωρίς να το παινεύονται [Ανιδιοτελής Υπηρεσία του Ήρωα], θα ακούσουν με κατάπληξη πως η δουλειά τους αποκαλείται αντιλαϊκή και πως οι ίδιοι αποτελούν μια μεταμφιεσμένη αριστοκρατία ... Νομίζετε ότι αυτός ο ιερέας, που σε συμφωνία με τους Αυστριακούς καταγγέλλει τους καλύτερους πατριώτες [Ο Ιούδας καταγγέλλει το Χριστό στους Ρωμαίους], μπορεί να έχει αγαθές απόψεις ή καλούς σκοπούς;»

Το χειρότερο ήταν ότι ο Roussillon που προήδρευε στους Φραγκισκανούς όταν πήγε ο Roux, τον αγκάλιασε και του έδωσε, σαν πρόεδρος, το αδελφικό φιλί: «Μου έλειψε για μια στιγμή η ενέργεια που με χαρακτηρίζει ... Αναγκάστηκα να αγκαλιάσω τον Jacques Roux, όμως ποτέ άλλοτε ένα φιλί δεν ήταν τόσο πικρό [Το Φιλί του Ιούδα]».

Όλοι αποκήρυξαν τη σχέση τους με τον Roux και το θέμα έκλεισε. Ο Ροβεσπιέρος ουσιαστικά δεν έδωσε απάντηση στην κατηγορία για τα μονοπώλια, ούτε όμως συκοφάντησε συνειδητά τον Roux• πραγματικά έβλεπε παντού Αυστριακούς και συνωμότες. Ας δικαιώσουμε έστω και μετά θάνατον τον Jacques Roux, έναν από τους πρώτους κομμουνιστές της Ιστορίας: δεν ήταν πράκτορας των Αυστριακών ούτε είχε δόλιους σκοπούς, πραγματικά νοιαζόταν για τον φτωχό παριζιάνικο πληθυσμό και ζητούσε ένα σοσιαλιστικότερο σύνταγμα. Όμως εκείνο τον καιρό στη Γαλλία, ήταν αδύνατο να διαφωνήσεις έστω και στο παραμικρότερο με τον Ροβεσπιέρο δίχως να είσαι «πράκτορας των Αυστριακών και συνωμότης». Ήταν αδύνατο να συμμετάσχεις στο επαναστατικό όραμα δίχως «να δουλεύεις ακαταπόνητα για το καλό του λαού χωρίς να το παινεύεσαι». Μ’ άλλα λόγια: ήταν αδύνατο να αποφύγεις το Μύθο.

Όσο για το περίφημο εκείνο σύνταγμα, το είχε αναγγείλει στις 10 Ιουνίου ο Ροβεσπιέρος μ’ έναν τρόπο που θυμίζει το μύθο της Άγριας Δύσης, απλώς αντικαταστήστε το σύνταγμα με τον γενναίο σερίφη και τους δολοπλόκους με τους ντεσπεράντος: «Όταν η μοίρα του γαλλικού λαού παράπαιε στην αβεβαιότητα, δολοπλόκοι θέλησαν να ελέγξουν τα συντρίμμια της κυβέρνησης και απευθύνθηκαν στους τυράννους για να τους βοηθήσουν στα εγκληματικά τους σχέδια. Όλοι οι καλοί πολίτες απαιτούσαν ένα σύνταγμα, και φοβόντουσαν πως θα το απαιτούσαν ματαίως. Θεσπίστηκε αυτό το πρωί και εκπληρώνει τις επιθυμίες του λαού».

Όμως, μια που μιλάμε για Άγρια Δύση...


Ο Μύθος Στη Μαζική Κουλτούρα

Στην άκρη του δρόμου, οι τέσσερις άντρες στέκονταν ο ένας πλάι στον άλλον. Κοιτούσαν τους πέντε άντρες στη μικρή αλάνα μπροστά τους, που τους κοιτούσαν κι αυτοί. Δυο μέτρα χώριζαν όλο κι όλο τα περίστροφα που κουβαλούσαν σχεδόν όλοι τους – δοκιμασμένα Colt Peacemaker κι από τις δυο μεριές, ενώ έπαιζε και μια δίκανη καραμπίνα. Ήταν ένα κρύο οκτωβριάτικο μεσημέρι, με κρύσταλα χιονιού στις λακούβες των δρόμων και στις σκιερές γωνιές που δεν έβλεπαν ήλιο. Ξαφνικά όμως η ατμόσφαιρα ζεστάθηκε. Μέσα σε μισό λεπτό ανταλλάχθηκαν περίπου τριάντα σφαίρες ανάμεσα στους εννιά άντρες. Όταν έκατσε ο κουρνιαχτός (τα όπλα της εποχής σήκωναν ολόκληρα σύννεφα καπνού, οπότε μετά από τις 4–5 πρώτες βολές κανείς δεν έβλεπε καθαρά και όλοι πρακτικά έριχναν στην τύχη), τρεις από τους πέντε άντρες της αλάνας ήταν ξαπλωμένοι και δεν επρόκειτο να ξανασηκωθούν.

Κάπως έτσι έγινε η περιφημότερη μονομαχία της παλιάς Άγριας Δύσης, η Μονομαχία στο O.K. Corral, στην πόλη Τούμπστοουν της Αριζόνα το 1881. Από τη μια, ήταν τα τρία αδέρφια Ερπ κι ο φίλος τους, ο Ντοκ Χόλιντεϊ, από την άλλη ήταν πέντε μέλη της φράξιας των Κάουμποϊς, παλιών κτηνοτροφικών οικογενειών της περιοχής. Η σκηνή έχει αποτυπωθεί σε δεκάδες ταινίες και βιβλία λόγω του έντονου συμβολισμού της, ενώ τον ρόλο του Ουάιατ Ερπ έχουν παίξει οι Χένρι Φόντα, Κέβιν Κόστνερ, Μπαρτ Λάνκαστερ, Κέρτ Ράσελ κι άλλοι, λιγότερο γνωστοί ηθοποιοί. Ήταν όμως μια ιστορία που τα είχε όλα! Οι Έρπ ήταν οι γενναίοι άνθρωποι του νόμου στο Τούμπστοουν, που προσπαθούσαν να βάλουν χαλινάρι στην αποθράσυνση των Κάουμποϊς, οπότε η μεταξύ τους εχθρότητα δυνάμωνε όλο και περισσότερο. Εκείνη τη μέρα, οι Κάουμποϊς κυκλοφορούσαν οπλισμένοι στην πόλη – ενώ ήξεραν ότι αυτό απαγορευόταν – οι Ερπ κι ο Χόλιντεϊ παρουσιάστηκαν μπροστά τους ως εκπρόσωποι του νόμου και τους ζήτησαν να παραδώσουν τα όπλα, οι άλλοι άνοιξαν πυρ, τελικά όμως αποδώθηκε δικαιοσύνη και το καλό θριάμβευσε – ο Μύθος επαναλήφθηκε. Μια ερωτική αντιζηλία μεταξύ του Ουάιατ Έρπ κι ενός φίλου των Κάουμποϊς για τα μάτια μιας χορεύτριας, προσθέτει έξτρα μπαχαρικό στην ήδη ενδιαφέρουσα ιστορία.

Ενδιαφέρουσα, ναι, αλλά ίσως όχι πραγματική. Γιατί άμα ξεφύγει κανείς από τις ταινίες του Χόλιγουντ και επικεντρωθεί στις μαρτυρίες, τότε οι καλοί της υπόθεσης αποδεικνύονται ίδιας ποιότητας με τους κακούς. Οι Έρπ ήταν ουσιαστικά νταβατζήδες («ιδιοκτήτες σαλούν»), αυτή τη δουλειά ήξεραν να κάνουν, γι’ αυτό και μετακόμισαν πριν ένα χρόνο στο Τούμπστοουν – μια ραγδαία αναπτυσσόμενη πόλη μετά από κάποια κοιτάσματα πολύτιμων μετάλλων που ανακαλύφθηκαν εκεί κοντά. Οι Κάουμποϊς ήταν πολλά χρόνια εγκατεστημένοι στην περιοχή, έβλεπαν με κακό μάτι όλους τους νεοφερμένους και πολύ σύντομα η πόλη χωρίστηκε στα δύο. Η περίφημη Μονομαχία στο O.K. Corral τελικά ήταν ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ δύο αντίπαλων φραξιών για τον έλεγχο της πόλης, με πρόσχημα την επιβολή του νόμου – και μάλιστα δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι έγινε τόσο τίμια και ηρωικά όπως παρουσιάζεται στις ταινίες, οι δύο Κάουμποϊς που επέζησαν δήλωσαν ότι σήκωσαν τα χέρια ψηλά, δεν ήθελαν αιματοχυσίες, οι Έρπ όμως άρχισαν να τους πυροβολούν (μεταξύ μας, αυτό πιστεύω κι εγώ... όταν όλοι οι νεκροί είναι μόνο από τη μια πλευρά, πιο πιθανό μου φαίνεται ότι δέχτηκαν μια αρχική ομοβροντία πυρών εν ψυχρώ, παρά ότι έγινε μία «τίμια» μονομαχία). Σίγουρα αυτή η εκδοχή της ιστορίας δεν είναι τόσο κινηματογραφικά ενδιαφέρουσα, όμως εδώ είναι η Άγρια Δύση, κύριε, όταν ο θρύλος γίνει πραγματικότητα, εσύ γράψε το θρύλο.


O Μύθος Στην Πολιτική

Ο Μύθος ευδοκιμεί ιδιαίτερα σε φανατικές, στρατευμένες και εξτρεμιστικές πολιτικές ομάδες – τόσο εκ δεξιών όσο και εξ ευωνύμων. Θα μπορούσε να γίνει ορισμός της πολιτικής ακρότητας: είναι το μέρος του πολιτικού φάσματος που ερμηνεύει την πραγματικότητα μέσω του Μύθου. Ας πάρουμε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα, τη Χρυσή Αυγή και τη Συνωμοσία Πυρήνων της Φωτιάς κι ας τις συνουσιάσουμε σε μία οντότητα, τη Χρυσή Συνωμοσία Πυρήνων της Αυγής (ΧΡΥΣΠΑ) για να τσατίσουμε και τους δύο. Η ΧΡΥΣΠΑ λοιπόν αντιλαμβάνεται τον εαυτό της με όρους Ήρωα, δηλαδή ανιδιοτελή, αγνό και στρατιώτη στη μάχη ενός τίμιου σκοπού:

Είμαστε αυτοί που αγαπάνε κι έχουνε ανάγκη να αγαπάνε τις αξίες τους γιατί μια μέρα ίσως πεθάνουμε για αυτές. Είμαστε τα αγριολούλουδα που εκρίνουν ένοχα αρώματα, τα αγριολούλουδα που με τα αγκάθια τους ματώνουν τα ίδια τα χέρια που τα μαζεύουν. Αγριολούλουδα που φύτρωσαν από το δημιουργικό τίποτα. Γεννηθήκαμε και υπάρχουμε για να πληρώνουμε ένα τίμημα που κανείς άλλος δεν έχει τη δύναμη να πληρώσει. Κουβαλάμε τις αμαρτίες ενός ολόκληρου λαού, μα αγωνιζόμαστε για το μέλλον και την επιβίωση του. Στεκόμαστε όρθιοι και πιστοί σε έναν υποδουλωμένο κόσμο, περιμένοντας να έρθει η δική μας η σειρά. Άνθρωποι που αγαπούν τόσο την ελευθερία, στον αγώνα τους για αυτήν, να φλερτάρουν με τα δεσμά της φυλακής, άνθρωποι πιο ζωντανοί απ' τον καθένα, να τους στήνει καρτέρι ο θάνατος στα μονοπάτια των επιλογών τους, που συνεχίζουν τον αγώνα της αφύπνισης, αυτές οι ύστατες δυνάμεις, διωγμένες, περιθωριοποιημένες, συγκαλυμμένες μα ακατάβλητες, έχουν αναλάβει ένα τιτάνιο έργο: μια ιδέα, μια πρόταση, ένα σχέδιο που φτιάχνει κάτι πιο όμορφο ενάντια σ’ αυτόν τον κόσμο (ποτ πουρί από εδώ, εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ)

Ο Προδότης, κατά την ΧΡΥΣΠΑ, δεν μπορεί παρά να βρίσκεται σε διατεταγμένη υπηρεσία, να είναι λύκος μεταμφιεσμένος σε πρόβατο, πιο Αρτέμης Μάτσας κι από τον Αρτέμη Μάτσα:

Επιδιώκουμε να καταδείξουμε τον προδοτικό κομπλεξισμό των πρώην αριστερών καθώς και το ρόλο των τυμβωρύχων της σκέψης και της διαννόησης, που διαφεντεύουν στα κυκλώματα των "ανθρώπων του πνεύματος". Οι ψευτοεθνικιστές, που η δράση των απροσκύνητων Ελλήνων αποκαλύπτει τον βρώμικο και προβοκατόρικο ρόλο τους, να υπάρχουν για να παγιδεύουν τον λαό, να παγιδεύουν τους αληθινούς εθνικιστές και πατριώτες. Γι’ αυτό το σκοπό δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο εύστοχο χτύπημα από την τοποθέτηση εκρηκτικού μηχανισμού στον τηλε-λακέ της εξουσίας Μίμη Ανδρουλάκη (σύνθεση από εδώ κι εδώ).

Η Τελική Νίκη έρχεται σύντομα, όπου να ‘ναι, αφού η ΧΡΥΣΠΑ λίγο καιρό ξαποσταίνει αλλά ξανά προς τη δόξα θα τραβήξει:

Ό,τι και να κάνουν όμως τα πράγματα θα πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο και τα παχιά λόγια των εξουσιαστών και των απροκάλυπτα πλέον συνεταίρων τους ψευτοεθνικιστών δεν θα είναι ικανά για να φιμώσουν την λαϊκή οργή, να σταματήσουν την Εθνική Αντίσταση: εμείς απλά αυτό που λέμε στους εχθρούς της ελευθερίας είναι πως ό,τι και να κάνετε θα συνεχίσουμε να σας χτυπάμε, να ενοχλούμε τα συμφέροντά σας, να πλήττουμε τη σιγουριά και την ασφάλειά σας (μίγμα από εδώ κι εδώ).

Άντε, φτάνει, μέχρι εδώ.


Ο Ήρωας Με Τα Χίλια Πρόσωπα

Ο Ήρωας έχει χιλιάδες μεταμφιέσεις. Το όνομά του μπορεί να είναι λεγεών, όμως στο φινάλε παραμένει πάντα ο ίδιος, πάντα αγνός και ανιδιοτελής και τίμιος υπηρέτης των Ανθρώπων. Και το πλαίσιο από το οποίο αναδύεται μπορεί να είναι θρησκευτικό, πολιτικό, ιστορικό, πολιτισμικό, οτιδήποτε. Ακόμα και τα πιο απίθανα πρόσωπα μπορούν να εξάψουν τη λαϊκή φαντασία και να αναχθούν στο στάτους του Ήρωα:

- Εδώ ένας ακόμα επεξεργασμένος Χριστός, του μεγάλου Woody Guthrie. Το τραγούδι βασίζεται πάνω σε μια λαϊκή μελωδία των ΗΠΑ και μας παρουσιάζει έναν Ήρωα που καλούσε τους πλούσιους (τους «τραπεζίτες» και τους «γαιοκτήμονες») να μοιράσουν τα αγαθά τους στους φτωχούς, γι’ αυτό και σκοτώθηκε, τον πρόδωσε ένας δειλός ονόματι Ιούδας Ισκαριώτης, τον σταύρωσαν οι «μπάτσοι» και οι στρατιώτες κ.λπ.

- Εδώ το ίδιο ουσιαστικά τραγούδι, από τον μεγάλο Pete Seeger, με τον Τζέσι Τζέημς αυτή τη φορά αντί για τον Χριστό. Το τραγούδι μάς μιλά για έναν Ήρωα που τα έπαιρνε από τους πλούσιους και τα έδινε στους φτωχούς, ποτέ δεν έκλεβε γυναικόπαιδα, ήταν φίλος των φτωχών, κανένας άνθρωπος του νόμου δεν ήταν ικανός ν’ απλώσει χέρι επάνω του, γι’ αυτό και του την έφερε πισώπλατα ένας δειλός ονόματι Ρόμπερτ Φορντ, που έφαγε από το ψωμί του Τζέσι και το ξεπλήρωσε με τόση αχαριστία κ.λπ. Περιττό να προσθέσουμε ότι ούτε ο Χριστός του Woody Guthrie έχει μεγάλη σχέση με τον ευαγγελικό Χριστό, ούτε ο Τζέσι Τζέημς του Pete Seeger με τον ιστορικό Τζέσι Τζέημς.

- Στη φωτογραφία ένας Ήρωας των Αβορίγινων της Αυστραλίας, οι οποίοι έχουν τραβήξει πολλά από τους λευκούς αποίκους της ηπείρου – περίπου τόσα όσα έχει τραβήξει κι ο Ράμπο από τους γραφειοκράτες ανώτερούς του, που συνεχώς τον υποτιμούσαν, τον μείωναν και δυσπιστούσαν για τις ικανότητές του: «Οι Αβορίγινες της Αυστραλίας που παρακολουθούσαν τις ταινίες του, εστίαζαν στη σύγκρουση μεταξύ του Ράμπο, τον οποίο έβλεπαν σαν δικό τους άνθρωπο, και της τάξης των λευκών αξιωματικών, την οποία παραλλήλιζαν με τους αξιωματούχους της Αυστραλιανής κυβέρνησης, που ρύθμιζαν ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους και τους αντιμετώπιζαν με πατερναλιστική και ταπεινωτική συμπεριφορά» (από εδώ).

- Η ηρωωποίηση όμως ηθοποιών του Χόλιγουντ δεν περιορίζεται μόνο στους γηγενείς της Ωκεανίας: Ο Χάρος έμαθε καράτε και φορά μαύρη στολή. Ο Μπρους Λη ως Διγενής Ακρίτας. Το τραγούδι είναι αλήθεια ότι δεν περπάτησε, ίσως γιατί τότε που βγήκε (1982) υπήρχε ένας άλλος λαϊκός Ήρωας να πολεμήσει το Σκότος, να πατάξει την επάρατο Δεξιά και να φέρει την Αλλαγή. Όμως αποδεικνύει παραστατικά, γλαφυρά ότι μπορείς να παρακολουθήσεις μια ταινία και να μη δεις έναν επαγγελματία ηθοποιό, αλλά έναν προστάτη των αδύναμων και των ταπεινών («τώρα ποιος θα πολεμάει που είμαστε όλοι μας δειλοί;»).



Στο Φινάλε

Παντού λοιπόν υπάρχει ένας Μύθος, μόνο που η πραγματικότητα δε δουλεύει έτσι: στην πράξη, είτε ο Ήρωας αποδεικνύεται κι αυτός ιδιοτελής και μικρόψυχος, είτε το Σκότος είχε τραυματική παιδική ηλικία και γι’ αυτό ανέπτυξε τόσο σκοταδιστικές τάσεις (τίποτα πάντως που να μην ξεπερνιέται με τη βοήθεια ενός καλού ψυχολόγου), είτε ο Προδότης ήταν απλώς πλανημένος και απληροφόρητος, είτε οι ίδιοι οι Άνθρωποι τελικά δεν ήταν τόσο αθώοι και αμέτοχοι. Κάπου πάντως θα χαλάσει η συνταγή. Και οι μύθοι είναι μεν καλοί για την εφηβική ηλικία του πνεύματος, από ένα σημείο και μετά όμως οφείλουν να ξεπερνιούνται, αν κάποιος φυσικά επιθυμεί να μην κοροϊδεύει τον εαυτό του. Κλείνουμε με τα λόγια του Τάκη Κονδύλη από εδώ: "Μια από τις κρίσιμες ανακαλύψεις στην πνευματική μου ζωή ... είναι ότι ο απέναντι σου, εκείνος που εσύ θεωρείς αντίπαλο ή εχθρό σου, μπορεί να έχει εξ ίσου καθαρή συνείδηση και εξ ίσου αγνά κίνητρα όσο και εσύ, να διαπνέεται από την ίδια ακλόνητη πεποίθηση για το δίκαιο του. Τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως παρουσιάζονται στα διδακτικά–προπαγανδιστικά έργα του Μπρεχτ, που άσκησαν τόση γοητεία ακριβώς επειδή ξεχωρίζουν με το μαχαίρι το άσπρο από το μαύρο"


Μουσική επένδυση Τίνα Τάρνερ, We Don’t Need Another Hero

12 σχόλια:

  1. laviea322/2/11

    Μετά το πρώτο ξεφύλλισμα της ανάρτησης ένα έχω να σου πω: Νομίζω ότι θα ταίριαζε καλύτερα το "no more heroes anymore" των stranglers ή το θεώρησες προβλεψιμο;
    Κατά τα άλλα, βιάζομαι να γυρίσω από τις δουλειές που έχω στην πόλη να το μελετήσω κι αυτό με την ησυχία μου. Απολαυστικότατο, αδερφέ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Και ένας ήρωας ακόμα.

    Μια σχολαστική ερώτηση: γιατί τους Enragés τους μεταφράζεις "έξαλλους"; Νομίζω το "Λυσσασμένοι" είναι δόκιμο στα ελληνικά, έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές (υπήρχαν και οι αντίστοιχοι Λυσσασμένοι του '68...)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. @laviea3
    Όχι, απλώς δεν το σκέφτηκα καθόλου το τραγούδι των Stranglers! Πράγματι, ακούγεται πιο ταιριαστό. Ε, τι να κάνουμε, μ' ένα μυαλό χειμώνα - καλοκαίρι προσπαθώ να τα βγάλω πέρα.

    @ κ. Δύτης
    Δεν είναι δικό μου, από κάπου το έχω αντιγράψει αυτό το "Enrages" = "Έξαλλοι". Παίρνω όρκο ότι το χρησιμοποιεί ο Κολιόπουλος στο βιβλίο του για την Ιστορία των Νεότερων Χρόνων - σίγουρα και άλλοι. Φαντάζομαι ότι είναι το αντίστοιχο του αγγλικού "Enraged", όπως δεν ξέρω καλά γαλλικά, δε θα τολμούσα να πάρω την πρωτοβουλία της μετάφρασης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Τώρα, όσο για τον Υιό του Πατρός (τον αίρωντα τας αμαρτίας του ελληνικού κόσμου), ο οποίος, μη ξεχνάμε, ότι είναι σύνθρονος του Πατρός, αυτό που διδασκόμαστε είναι ότι ήρθε να λυτρώσει τους αμαρτωλούς από το προπατορικό αμάρτημα, που έφαγαν τον απαγορευμένο καρπό εκ του δένδρου της πολιτικής διαπλοκής (μαζί τον έφαγαν).

    Σοι δόξα πρέπει, τω Πατρί και τω Υιώ και τω Αγίω Κόμματι, αμήν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ανώνυμος22/2/11

    Αν το δούμε βέβαια κι από την μεριά
    του Γιουνγκ,ο μύθος έχει αρχετυπικά
    χαρακτηριστικά που συνδέονται με το
    συλλογικό ασυνείδητο.Γι αυτό και
    δεν τα βάζει με τις θρησκείες σε αντίθεση με την πλειονότητα πολλών ξιπασμένων ορθολογιστών. Ο Γιούνγκ γνώριζε από την ψυχοθεραπεία πως
    τό έλλογο μέρος αυτού που αποκαλούμε
    νόηση η συνείδηση είναι σαφώς μεταγενέστερο του ασυνειδήτου. Είναι
    αυτό που λέει ο Μερλώ Ποντύ αντιστρέφοντας το καρτεσιανό
    δόγμα "υπάρχω άρα σκέφτομαι"
    και με ότι αυτό συνεπάγεται.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Ηλία, οι πρώτες τρείς παράγραφοι είναι σαν να έχουν βγεί απο το Our Gods Wear Spandex του Knowles. (Disclaimer: Δεν υπονοώ τίποτα! :-D )

    Ο συγγραφέας (του παραπάνω βιβλίου) προσπαθεί να υποστηρίξει οτι οι ήρωες των κόμικ είναι κάτι παραπάνω απο 'ιστορίες για μικρά παιδιά' (και ώς ένα σημείο νομίζω οτι το καταφέρνει, αν και κάποια σημεία είναι ανοιχτά πρός συζήτηση). Παρ' όλο που το χωρίζει σε 5 μέρη, νομίζω οτι διακρίνονται δύο μεγάλες ενότητες. Η πρώτη, όπου θέτει την υπόθεση μιλάει για τους κλασικούς θεούς και δαίμονες και τους εξιστορητές τους και η δεύτερη ενότητα που είναι πιο διασκεδαστική, όπου πιάνει ένα ένα, δημοφιλείς ήρωες και δείχνει γιατί οι μύθοι τους μπορεί να είναι εκλυστικοί στο κοινό (υποσυνείδητα).
    Για παράδειγμα, τον Superman τον κατατάσει ανάμεσα στους κλασικούς Μεσίες (!) :-)

    Το βιβλίο κλείνει ώς εξής:
    "The collision of science, morality and magic is being played out hundreds of times a month in comic books and other media (για παράδειγμα video games, η παρατήρηση δική μου), showing us the implications of superhuman potential. Is this an unconscious form of preparation for an inevitable shift in human reality? Should we pay more careful attention to the visionaries and lunatics who anticipate the future in comic-book storylines? In that supernatural realm called the human imagination, comic-book creators like Alan Moore and Alex Ross may be time-travelers, forecasting the future for us and showing us the way. It's funny how it all seems so similar to the ancient myths"

    Οπότε ο μύθος δεν εξυπηρετεί μόνο το σκοπό του "πές μου ένα ψέμα ν' αποκοιμηθώ"...we do need another hero...μόνο και μόνο για το μασάλι! :-D

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Πρώτη φορά το ακούω. Βρήκα ότι έχει και μπλογκ αυτός ο Knowles (εδώ). Μου φαίνονται πάντως λίγο τραβηγμένα όλα αυτά, ο τύπος ανάγει και το ροκ εντ ρολ σε αρχαίους/αποκρυφιστικούς μύθους!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Ε δεν είπαμε οτι κάποια σημεία είναι ανοιχτά πρός συζήτηση και οτι ο συγγραφέας προσπαθεί να υποστηρίξει τη συγκεκριμένη υπόθεση; :-) Και στο βιβλίο υπάρχουν πολλά σημεία στα οποία κάνει μια διατύπωση αλλά δεν φροντίζει ιδιαίτερα να "σε πείσει".

    Έχει κάποιο ενδιαφέρον πάντως αυτή η ιδέα, αυτός ο συσχετισμός ανάμεσα στους 'κοινούς' υπερ-ήρωες και τις θεότητες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Μου κάνει εντύπωση κι εμένα, να πω την αλήθεια. Δεν αποκλείεται και να το διαβάσω κάποτε, όταν βρω περισσότερο χρόνο και καθαρό μυαλό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Τελικά, ο μοναδικός αληθινός ήρωας ήταν ο Προμηθέας, όπου πάνω του βασίστηκαν όλοι οι μεταγενέστεροι -κακέκτυπα. Ούτε πατέρα είχε, ούτε προδοσία έπαιξε στο μύθο, το δώρο προς τους ανθρώπους σημαντικότατο και η τιμωρία σαφής και αμετάκλητη.

    Δωρακι: μια άλλη εκτέλεση σε βίντεο με ωραίες φωτο εποχης-->> Jesse James By The Kingston Trio

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Ο Όσιρις όμως, ο Ταμμούζ κι η Ιννάνα/Ιστάρ ήταν... πολλές χιλιετίες αρχαιότεροι από τον Προμηθέα. Περίπου όσο απέχει ο Προμηθέας από μας, τόσο απέχουν κι αυτοί από τον Προμηθέα.

    Κάπου μου άφησες ένα σχόλιο με ένα όνειρο για τον νεκρό σου αδερφό. Δεν ήξερα τι να παρατηρήσω, ήταν πολύ προσωπικό.

    Πολύ γέλιο το τραγούδι των Kingston Trio!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Θα μπορούσε να ήταν μια φανταστική ιστορία, ενα φανταστικό παιχνίδι.. Τεσπα, το εγραψα για να αμβλύνω τη ροή των ποταμών της Βουργουνδίας!

    Ναι, οι kingston ειναι απίστευτοι. Χαίρομαι που σου άρεσαν. :)

    ..κατι τι ακομα, άσχετο.. Δεν ειμαι καλη στην αλληλογραφια, ακομα και σε αναλογικο επίπεδο.. για τούτο αποφευγω να γραφω πρωτη..

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Αδερφέ, δεν ξέρω τούτο το φεγγάρι
Στης καρδιάς της άδειας τη φυρονεριά
Πούθε τάχει φέρει, πούθε τάχει πάρει
Φωτεινά στην άμμο, χνάρια σαν κεριά.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.