Η Σουμεριακή Αδελφότητα

1. Εισαγωγή: Επιστήμη και Αριστερά
2. Ο Καρτουνίστικος Κόσμος
3. Η Κατασκευή του Καρτουνίστικου Κόσμου

O μέγας Φίλιπ Χοσέ Φάρμερ έγραψε ένα χιουμοριστικό διηγηματάκι ΕΦ, «Ο Σουμεριακός Όρκος» (μπορείτε να το διαβάσετε εδώ στα αγγλικά), στο οποίο όλοι οι γιατροί του κόσμου είναι μέλη μιας κρυφής αδελφότητας. Ο κάθε τελειόφοιτος Ιατρικής ανακαλύπτει την ύπαρξή της λίγο πριν ορκιστεί. Τότε τον πλησιάζουν οι παλαιότεροι γιατροί και του αποκαλύπτουν ότι πριν δώσει δημόσια τον όρκο του Ιπποκράτη – όπου θα υποσχεθεί τόσα ωραία πράγματα, δεν θα βλάψει τον ασθενή, δεν θα χρηματιστεί κ.λπ. – θα πρέπει προηγουμένως να δώσει έναν άλλο όρκο, εντελώς διαφορετικό, σε μια μυστική σύναξη της αδελφότητας. Αφήνεται στον αναγνώστη να εικάσει το περιεχόμενο του άλλου όρκου. Και στο μέλλον δεν θα μετράνε καθόλου όλα τα ωραία που θα υποσχεθεί δημόσια στον όρκο του Ιπποκράτη, ο άλλος όρκος είναι ισχυρότερος διότι είναι αρχαιότερος, είναι Σουμεριακός όρκος...

Λοιπόν, το διηγηματάκι είναι αληθινό. Η Σουμεριακή αδελφότητα πράγματι υπάρχει – όχι όμως από γιατρούς, αλλά από φυσικούς επιστήμονες. Ο καθένας τους κρατά κρυφό το Μυστικό της αδελφότητας, το προστατεύει από μας, τους απέξω: ότι τα εργαστηριακά πειράματα δεν είναι μπαμ και κάτω ούτε αυτόματες εφαρμογές συνταγών («μαθηματικά αλγοριθμικές διαδικασίες», που έλεγε σαρκαστικά κι ο Vagelford σε σχόλιο προηγούμενης ανάρτησης). Αντίθετα, εκεί που τελειώνουν οι συνταγές, εκεί αρχίζει το πραγματικό πείραμα! Το οποίο περιλαμβάνει πολύ (μη-αλγοριθμικό) ψάξιμο, σκάλισμα, επινοητικότητα και φυσικά ατέλειωτες δοκιμές. Κάτι κοντά στο «τέχνη» ή το «μαστοριά», όπως έλεγε ο Polanyi. Eπισκευάζεις το καράβι εν πλω, σανίδα τη σανίδα, χωρίς κάποιο ναυπηγείο να κρατηθείς, όπως έλεγε ο Pierce.

Έχω όμως την υποψία πως ούτε οι προπτυχιακοί φοιτητές υποψιάζονται την ύπαρξη του Μυστικού!

Διότι η Σουμεριακή αδελφότητα μυεί τους νεόφυτους μόνο αν αυτοί φτάσουν σε διδακτορικό επίπεδο. Τότε μόνο γίνονται μέλη του κλαμπ. Κι αυτό γιατί σε πάρα πολλά πανεπιστήμια (μήπως σε όλα;), η εργαστηριακή εμπειρία των προπτυχιακών είναι σκηνοθετημένη: οι φοιτητές εκτίθενται μόνο σε προσεκτικά επιλεγμένα και υψηλά ελεγχόμενα πειράματα από τους καθηγητές τους, σε χιλιοπερπατημένες εργαστηριακές διαδικασίες που είναι γνωστό ότι συμπεριφέρονται ομαλά, οι οποίες τους δίνουν την πεποίθηση ότι οι διαδικασίες της επιστήμης είναι κομψές και εύρυθμες μέσα σ’ έναν προβλέψιμο κόσμο. Όπως θρυλείται για τον Ποτέμκιν, που καλλώπιζε τις προσόψεις των σπιτιών ώστε να περάσει αργότερα η τσαρίνα και να τα δει όλα όμορφα, το ίδιο και οι προπτυχιακοί φοιτητές: δεν κάνουν πραγματικά πειράματα, κάνουν πειράματα Ποτέμκιν.

Κατόπιν, κάποιοι λίγοι από αυτούς συνεχίζουν σε διδακτορικό. Κι εκεί παθαίνουν σοκ... Ανακαλύπτουν ότι τα πραγματικά πειράματα είναι εντελώς διαφορετικά από ό,τι νόμιζαν• ότι το ερευνητικό εργαστήριο δεν έχει σχέση με το προπτυχιακό εργαστήριο. Κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, όλα συμπεριφέρονταν καλά, όλα ήταν εφαρμογές συνταγών, όλα ήταν Ποτέμκιν: κομψά, προβλέψιμα, επαναλαμβανόμενα και καρτουνίστικα. Στα πραγματικά εργαστήρια όμως, τίποτα δεν συμπεριφέρεται όπως πρέπει, το στάνταρ αποτελέσμα κάθε πειραματικής δοκιμής είναι η αποτυχία, και κατόπιν πάλι αποτυχία, και πάλι αποτυχία, και πάλι αποτυχία, και πάλι...

Αυτό το έχω ακούσει από πολύ κόσμο στις φυσικές επιστήμες: «τα πειράματα στο διδακτορικό μου δεν είχαν καμία σχέση με αυτά των σπουδών μου». Παλιότερα νόμιζα ότι ήταν χαρακτηριστικό μόνο των ελληνικών πανεπιστημίων, όμως τελικά πρέπει να είναι οικουμενικό φαινόμενο: οι προπτυχιακές σπουδές είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να δίνουν στον φοιτητή μια διαφορετική εικόνα για την επιστήμη από αυτό που πραγματικά είναι. Η εμπειρία του προπτυχιακού φοιτητή είναι σαν ένα τουρ πολυτελείας• ο τουρίστας που έρχεται στην Ελλάδα, μένει στον Αστέρα, πάει μια βόλτα στην Ακρόπολη, τρώει ένα βράδυ στην Πλάκα και φεύγει, δεν μπορούμε να πούμε ότι ξέρει την Αθήνα. Μόνο που οι προπτυχιακοί φοιτητές των φυσικών επιστημών μένουν με την εντύπωση πως αυτό ακριβώς είναι η Αθήνα: Ακρόπολη + Αστέρας + Πλάκα! Δείτε στο Doctoring Uncertainty: Mastering Craft Knowledge των Delamont & Atkinson, 2001, συνεντεύξεις με 29 διδακτορικούς φοιτητές βιοχημείας, 21 διδακτορικούς φοιτητές γεωλογίας, καθώς και με τους επιβλέποντές τους:

(1) Οι διδακτορικοί παθαίνουν σοκ όταν διαπιστώνουν ότι τα πραγματικά πειράματα δεν έχουν σχέση με τα πειράματα Ποτέμκιν που έκαναν προπτυχιακά:

“The first thing I had to do was make an RNA and I kept failing. It took me three months before it started working. The thing about biochemistry is that often nothing works ... It came as a big shock to me that nothing worked” (σελ. 89)
Αυτό το reality shock που περιγράφει ο φοιτητής είναι σαν τη μετάβαση από τις ταινίες του Χόλιγουντ στην πραγματική ζωή. Στις ταινίες ξέρεις ότι θα υπάρχει happy end, ότι τελικά οι καλοί θα κερδίσουν, οι κακοί θα χάσουν κι ο ήρωας θα πάρει το κορίτσι. Το ξέρεις αυτό από την αρχή, σαν να έχεις κάνει συμβόλαιο με τον σκηνοθέτη. Όμως στην πραγματική ζωή δεν έχεις κανένα τέτοιο συμβόλαιο (στην πραγματική ζωή δεν ξέρεις συνήθως ούτε ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι οι κακοί, ούτε αν εσύ ανήκεις στους πρώτους). Λέει ένας άλλος φοιτητής όταν ανακάλυψε ότι στα πραγματικά πειράματα δεν έχεις κανένα συμβόλαιο:
“It's not something which you are really aware of beforehand ... It's that it is suddenly for real. You're not playing any more but that it's completely open-ended and there is no guarantee that it's going to work. It's three years of your life and it could easily go down the toilet” (σελ. 90) 
Κάτι παρόμοιο και με τους προπτυχιακούς φοιτητές γεωλογικών επιστημών: συνήθως επισκέπτονται «κλασικές» τοποθεσίες με ευδιάκριτη και εκτεθειμένη στρωματογραφία, ώστε να βρουν τα πράγματα έτσι ακριβώς όπως απεικονίζονται στα βιβλία τους (textbook cases). Λέει ένας φοιτητής γεωλογίας όταν διαπίστωσε στο διδακτορικό ότι οι πραγματικές έρευνες πεδίου δεν είναι σαν τον κόσμο της Σώτης:
“The first time I was there, it's very different to any other field that I've worked in. I mean I'd been on lots of field trips and so on. This is very, very different, in that it took a long time to actually – just to get my eyes to be able to see things in the rocks that you are meant to see” (σελ. 90-91)
(2) Η εργαστηριακή εμπειρία των προπτυχιακών είναι σκηνοθετημένη. Προμελετημένη, καρφωτή και δουλεμένη. Οι προπτυχιακοί φοιτητές, ουσιαστικά, παίζουν, δεν κάνουν πραγματικά πειράματα:
“At under-graduate level the experiments are designed to work, that's why they're chosen” (σελ. 91) 
Λέει κι ένας άλλος φοιτητής, όταν διαπίστωσε ότι η Αθήνα δεν είναι Αστέρας + Ακρόπολη + Πλάκα, όπως νόμιζε προπτυχιακά:
“Actually, day-to-day at the bench everything I'd learned as an under-graduate was completely unrelated to what it was actually like to do those things at the bench” (σελ. 91)
(3) Ο φοιτητής στο διδακτορικό του διαπιστώνει ότι αυτό που κάνει τελικά περιέχει κάποιο στοιχείο που θα το ονομάζαμε «τέχνη» ή «μαστοριά». Οι βιοχημικοί, συγκεκριμένα, διαπίστωσαν ότι για να κάνουν πραγματικά πειράματα, δεν φτάνουν οι εφαρμογές συνταγών. Το πείραμα αρχίζει από εκεί που τελειώνουν οι συνταγές, απαιτεί κι άλλες δεξιότητες, τις οποίες δεν διδάχθηκαν ούτε υποψιάστηκαν στις προπτυχιακές σπουδές. Λέει ένας μεταδιδακτορικός:
Αυτοί που πιάνουν τα χέρια τους στον πάγκο (= are good at the bench), παίρνουν ένα πειραματικό πρωτόκολλο, το γυρνάν από δω, το γυρνάν από κει, το πασπατεύουν, παίζουν μαζί του, στο τέλος όμως το κάνουν να δουλέψει. Αλλονών τα χέρια δεν πιάνουν καθόλου. Είναι μια τέχνη, και είναι σχεδόν αδύνατο να διδαχθεί. Αυτοί που τα χέρια τους πιάνουν στον πάγκο, μοιάζει να τα κάνουν όλα λάθος κι όμως τα πειράματά τους δουλεύουν. Και άλλοι μοιάζει να τα κάνουν όλα τέλεια όμως τίποτα δεν δουλεύει. Είχαμε έναν τύπο παλιά εδώ, τον λέγαμε: ο Καουμπόης. Τα πειράματά του πάντα δούλευαν (σελ. 100)
Το να είσαι καουμπόης του πάγκου – δηλαδή, να πάρεις ένα πειραματικό πρωτόκολλο, να το γυρίσεις από δω, από κει, να παίξεις μαζί του, να δοκιμάσεις διάφορα – δεν είναι σοβαρός επιστημονικός όρος. Δεν διδάσκεται ευθύγραμμα. Ακόμα κι αυτοί που το ‘χουν, δεν μπορούν να το βάλουν εύκολα σε λόγια, όσο κι αν το θέλουν. Απαιτεί εμπειρία. Κι όμως, φαίνεται ότι είναι αυτή ακριβώς η ποιότητα που διαχωρίζει τους προπτυχιακούς από τους πραγματικούς επιστήμονες! Τα πειράματα Ποτέμκιν από τα πραγματικά πειράματα. Λέει γι’ αυτό ένας φοιτητής γεωλογικών επιστημών:
Σου δίνει αυτοπεποίθηση. Έτσι ώστε αν σου πουν να κάνεις έρευνα σε κάτι για το οποίο δεν ξέρεις τίποτα, θα έχεις τουλάχιστον μια ιδέα για το πώς να δουλέψεις. Σου δίνει εμπειρία, πράγματα που δεν μπορείς να μάθεις παρά μόνο από την εμπειρία. Και σε βοηθά να κατακτήσεις τις τεχνικές, κάτι που είναι σημαντικό (σελ. 102)
Όλα αυτά δεν θα με πείραζαν. Δεν έχω τίποτα με το «μαστοριά» ή το «τέχνη» ή το «μαθητεία», δεν απαιτώ από μια γνώση να έχει οπωσδήποτε την ακριβή σφραγίδα της «επιστήμης» προκειμένου να είναι αξιόπιστη. Το θέμα μου είναι ότι όλα τα παραπάνω κρύβονται κάτω από το χαλί, οπότε δημιουργείται έτσι μια Σουμεριακή αδελφότητα. Την ανακαλύπτουν μόνο οι διδακτορικοί, όταν γίνονται μέλη του κλαμπ. Τα papers, τα άρθρα και τα βιβλία είναι γραμμένα έτσι ώστε να εξαφανίζουν οτιδήποτε είναι πέρα από εφαρμογές συνταγών (το να παίξεις με το πειραματικό πρωτόκολλο, να το γυρίσεις από δω, να το γυρίσεις από κεί, να δοκιμάσεις διάφορα κ.λπ.) για να καλλιεργήσουν την καρτουνίστικη εικόνα της εργαστηριακής επιστήμης. Τα διαβάζει μετά η Σώτη και χαίρεται. Τα διαβάζουν κι οι προπτυχιακοί και φαντάζονται ότι ο κόσμος του ερευνητικού εργαστηρίου είναι εύτακτος, προβλέψιμος και καρτουνίστικα ευδιάκριτος. Εφαρμογές συνταγών, όπως ο κόσμος του προπτυχιακού εργαστηρίου.

Τη σκηνοθεσία αυτή των προπτυχιακών πειραμάτων τη βρήκα και σε ένα review του Doug Clow για την πανεπιστημιακή διδασκαλία της χημείας στις ΗΠΑ, Teaching, Learning, and Computing (δημοσιεύτηκε στο University Chemistry Education, 1998):
“Experiments carried out in teaching laboratories are usually very well researched, and the instructions given to the students are very prescriptive” 
Recipe labs είναι ο όρος που χρησιμοποιεί: το κάθε τι στο εργαστήριο να είναι αλγοριθμικό, εφαρμογή κάποιας συνταγής. Ο φοιτητής νομίζει ότι το πείραμα είναι πιστή αναπαραγωγή κανόνων, ότι έχει 1, 2, 3 ... 100 συγκεκριμένες διαδικασίες, τις κάνει και τέρμα, αυτό είναι η δουλειά του. Νοικοκυρά που εφαρμόζει κατά γράμμα συνταγές μαγειρικής για να φτιάξει το κέικ:
“Instead of learning how to experiment, how to describe and how to explain, the students learn experiments, descriptions and explanations ... Furthermore recipe labs do not provide opportunities to learn about experimental design, investigation and critical analysis of results, and sources of error. Hofstein found no simple relationship between students’ experiences in the laboratory and their learning. This is not surprising, given that students usually follow their instructions line-by-line without thinking about what they are doing [έμφαση δική μου] and only notice effects they have been told to observe. Edmundson and Novak found that most students gained little insight into the key science concepts involved in laboratory work” (σελ. 23) 
Λοιπόν, νομίζω, έχω το δικαίωμα να πω ότι κάτι ΠΟΛΥ ΛΑΘΟΣ υπάρχει στον τρόπο που η επιστήμη διδάσκεται στα σχολεία και τα πανεπιστήμιά μας. Δεν είναι ότι οι προπτυχιακοί κάνουν λιγότερο σύνθετα πειράματα από τους διδακτορικούς, όχι: οι προπτυχιακοί κάνουν κάτι διαφορετικό, κάτι που δεν αξίζει να ονομάζεται «πείραμα». Η εκπαίδευση είναι φτιαγμένη ώστε να βγάζει όχι καλούς επιστήμονες αλλά καλούς παπαγάλους, απλοϊκά σκεπτόμενους, που νομίζουν ότι τα πειράματα είναι τσελεμεντές, εφαρμογές συνταγών (follow the instructions line-by-line without thinking about what they are doing, όπως έλεγε πιο πάνω ο Doug Clow). Αυτό καλλιεργεί την πεποίθηση καρτουνίστικων κόσμων Σώτης Τριανταφύλλου, ευδιάκριτων, εύτακτων, εύρυθμων και εύνομων...

Εδώ θα ήθελα και τη δική σας εμπειρία, όσοι από εσάς είστε επαγγελματίες των φυσικών επιστημών: πώς ήταν η μετάβαση από τις σπουδές στο διδακτορικό σας; Βιώσατε κι εσείς κάποιο reality shock σαν κι αυτό που περιγράφω εδώ;

Δείτε ένα αντιπαράδειγμα: Το αντίθετο ακριβώς αποφάσισε να κάνει πριν περίπου 20 χρόνια το τμήμα χημείας του Πανεπιστημίου Rice (το τμήμα χημείας του Rice περιλαμβάνεται συνήθως μέσα στα 30-40 καλύτερα του κόσμου). Από το 1ο εξάμηνο κιόλας, διδάσκουν τους φοιτητές χωρίς να τους δίνουν μασημένη τροφή αλλά παρουσιάζοντας λεπτομερέστατα case studies, ώστε αυτοί να οδηγηθούν και να αναπτύξουν μόνοι τους τις χημικές έννοιες (π.χ. το σθένος, την περιοδικότητα, το γνωστό ατομικό μοντέλο κ.α.). Οι ίδιοι λένε ότι η διδακτική προσέγγισή τους υπήρξε τρομερά επιτυχής και δίνει στους φοιτητές “a more realistic picture of the scientific enterprise in all its ramifications” (σελ. 5). Αυτό που με ενδιαφέρει εδώ είναι ότι δίνουν στους φοιτητές να καταλάβουν, από το 1ο εξάμηνο κιόλας, πως τα πραγματικά πειράματα δεν είναι τσελεμεντές και κατά γράμμα εφαρμογή συνταγών, ούτε τα φαινόμενα παρατηρούνται μπαμ και κάτω, ούτε οι επιστημονικές έννοιες, τα μοντέλα, οι νόμοι κ.λπ. παρουσιάζονται ευδιάκριτα, κομψά, με απόλυτη σαφήνεια και βεβαιότητα, «το σωστό είναι σωστό και κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει»:
“The case study is designed both to bring meaning to these models and to encourage students to distinguish experimental facts from conceptual interpretation” (σελ. 4)
Το θέμα είναι ότι έτσι βγάζουν στη φόρα το Μυστικό της αδελφότητας από το 1ο κιόλας εξάμηνο. Και οι φοιτητές παθαίνουν σοκ όταν διαπιστώνουν ότι η πραγματική επιστήμη δεν είναι καρτουνίστικη, όπως ο κόσμος της Σώτης, αλλά περιλαμβάνει αβεβαιότητα και υποκειμενική κρίση:
“Most students have come to expect that, in science, there is a single right answer … The approaches used at Rice run counter to this expectation. The difficulty of achieving this is demonstrated by the frequency with which our students express discomfort about being graded subjectively on scientific material. Our response is … to explain to them that science involves subjective judgments” (σελ. 6)


Επίλογος
Στο ίντερνετ κυκλοφορεί ένα χιουμοριστικό κειμενάκι – μην το δείξετε όμως στη Σώτη και τη σοκάρετε:




(1) Αν το πείραμα πέτυχε, κάτι δεν πήγε καλά
(2) Μην ελπίζεις σε θαύματα, βασίσου σ’ αυτά
(3) Πρώτα κάνε τη γραφική παράσταση και μετά πάρε τις τιμές στους άξονες
(4) Αν δεν μπορείς να βρεις την απάντηση, ξεκίνα απ’ αυτήν και δούλεψε προς τα πίσω να φτάσεις στην ερώτηση
(5) Αν δεν ξέρεις τι κάνεις, κάντο με στιλ κ.λπ.

Φυσικά, το κείμενο είναι χιουμοριστικό, δίνει όμως μια ιδέα ότι τα πραγματικά πειράματα είναι πολύ περισσότερο από εφαρμογές συνταγών. Εκεί που τελειώνουν οι συνταγές, εκεί αρχίζει το πείραμα! Το οποίο, αναγκαστικά, δεν είναι εξολοκλήρου αλγοριθμικό, συνταγοποιήσιμο (πρέπει να πάρεις ένα πειραματικό πρωτόκολλο, να το γυρίσεις από δω, να το γυρίσεις από κει, να παίξεις μαζί του, να δοκιμάσεις διάφορα, έτσι ώστε τελικά να το κάνεις να δουλεύει).

Τέλος, μια ακόμα παρατήρηση, κάτι που συνειδητοποίησα από τα σχόλια στις προηγούμενες αναρτήσεις: οι ερευνητές που κάνουν πραγματική πειραματική εργασία συνήθως δεν... χαλιούνται από το «καλλιτεχνικό» ή «μαστόρικο» μέρος της εργαστηριακής επιστήμης! Συνήθως οι απέξω είναι που χαλιούνται, αυτοί που δεν έχουν κάνει πραγματικά πειράματα, επειδή τους χαλάει το όνειρο, την καρτουνίστικη εικόνα που έχουν για την επιστήμη. Πριν 50 χρόνια, ο M. Polanyi προκάλεσε σοκ όταν είπε ότι αυτό που κάνει ο επιστήμονας στο εργαστήριο περιλαμβάνει κάτι που θα ονομάζαμε «τέχνη» ή «μαστοριά». Με μια σημαντική σημείωση όμως: ο Polanyi ΗΤΑΝ πειραματιστής (και θεωρείτο εκλεκτός μάλιστα, ακόμα και υποψήφιος για μελλοντικό Νόμπελ), ήξερε τη δουλειά από μέσα. Και δεν τον χαλούσε που, ως επιστήμονας, ήταν και μάστορας και καλλιτέχνης! Δεν το έλεγε ως πρόβλημα που απαιτεί λύση!

Πριν περίπου 130 χρόνια, ο Pierce περιέγραφε την εργαστηριακή εργασία ως: επισκευάζουμε το καράβι εν πλω, σανίδα τη σανίδα, όσο καλύτερα μπορούμε, χωρίς κάποιο ναυπηγείο να δώσει απόλυτες βεβαιότητες. Όμως ο Pierce ήταν μια ζωή στα εργαστήρια, ήξερε κι αυτός τη δουλειά από μέσα! Δεν τον χαλούσε που ο πειραματιστής δεν έχει ναυπηγείο, δεν το έβλεπε ως πρόβλημα που απαιτεί λύση!

Αυτοί που το βλέπουν ως πρόβλημα είναι, συνήθως, οι απέξω. Ας πούμε, πολλοί διανοούμενοι και φιλόσοφοι της επιστήμης που απλώς τέλειωσαν μια σχολή φυσικών επιστημών (οπότε δεν έκαναν πραγματικά πειράματα) και ασχολήθηκαν κατόπιν με τη φιλοσοφία• αυτοί ναι, χαλιούνται. Τείνουν να το βλέπουν ως πρόβλημα. Αν διαβάζει ο Vagelford, κάτι παρόμοιο μ’ αυτό που παρατηρούσε κι ο ίδιος σε σχόλιο προηγούμενης ανάρτησης: «αυτό που περιγράφεις ως κακή δημοσιογραφία ή διαφήμιση της επιστήμης, δεν το κάνουν γενικά οι επιστήμονες … το κάνουν περισσότερο οι απ' έξω που κοιτάνε προς τα μέσα και μεταφέρουν στους υπόλοιπους τι βλέπουν και τι καταλαβαίνουν».

Κρίνω ότι είναι πολύ σημαντική αυτή η παρατήρηση. Θα εξηγήσω στην επόμενη ανάρτηση το γιατί.

Μη χάσετε την επόμενη ΚΑ-ΤΑ-ΠΛΗ-ΚΤΙ-ΚΗ ανάρτηση! Θα έχει και Popper!

Συνεχίζεται εδώ 

10 σχόλια:

  1. Ανώνυμος19/3/14

    Δεν προλαβαίνω να το διαβάσω .έχω και υποχρεώσεις .. όταν ξεμπλέξω θα το μελετήσω επιμελώς ..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. " Τα papers, τα άρθρα και τα βιβλία είναι γραμμένα έτσι ώστε να εξαφανίζουν οτιδήποτε είναι πέρα από εφαρμογές συνταγών (το να παίξεις με το πειραματικό πρωτόκολλο, να το γυρίσεις από δω, να το γυρίσεις από κεί, να δοκιμάσεις διάφορα κ.λπ.) για να καλλιεργήσουν την καρτουνίστικη εικόνα της εργαστηριακής επιστήμης."

    Δε νομίζω! Τα papers και τα άρθρα, αλλά και τα βιβλία, γράφονται έτσι γιατί ο πρωταρχικός στόχος τους είναι να μεταδώσουν την τελική πληροφορία, τη σωστή/επιτυχημένη διαδρομή, όπως αυτή γίνεται αντιληπτή απ'τον συγγραφέα, όχι τις δεκάδες λανθασμένες απόπειρες που προηγήθηκαν. Αλλιώς τα μεν άρθρα θα ήταν εξαιρετικά κουραστικά, τα δε βιβλία ατελείωτα.

    Συμφωνώ οτι πολλές φορές έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον να παρακολουθήσεις τις λάθος επιλογές, τις παρανοήσεις και τις παραδρομές μιας επιστημονικής ανακάλυψης. Αλλά νομίζω οτι όλα αυτά, τα ξερά κλαδιά του παρελθόντος που έλεγε κι ο Καλβίνο, ανήκουν στην ιστορία/μεθοδολογία/φιλοσοφία της επιστήμης.

    Άρα αν αποκρύπτεται το πώς μια ομάδα έπαιξε με το πρωτόκολλο, το γύρισε από δω, το γύρισε από κεί, αυτό συμβαίνει είτε γιατί τελικά βρήκαν το κόλπο που δουλεύει και δεν αναφέρουν τη διαδικασία, είτε γιατί δε θέλουν να σου πούν ακριβώς πώς δουλεύει για λόγους ανταγωνισμού :) Πάντως δε νομίζω οτι κανείς ασχολείται, μεταξύ κατεργαρέων, με την καρτουνιστική εικόνα της εργαστηριακής επιστήμης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Λοιπόν, νομίζω, έχω το δικαίωμα να πω ότι κάτι ΠΟΛΥ ΛΑΘΟΣ υπάρχει στον τρόπο που η επιστήμη διδάσκεται στα σχολεία και τα πανεπιστήμιά μας."

    Αρχίζω και υποπτεύομαι οτι το πας προς παπαγαλία vs κριτική σκέψη. Μπορεί να καταλαβαίνω πολύ λάθος, όμως.

    Αν και το λινκ προς την έρευνα για τις μεθόδους διδασκαλίας στο Rice δε δουλεύει, υποπτεύομαι απ'όσα γράφεις πως οι μέθοδοί τους θα μου αρέσουν και θα ήθελα ειλικρινά να τους σφίξω το χέρι που κάθησαν και ασχολήθηκαν να βρούν πειράματα για μάθουν τους φοιτητές τους να σκέφτονται out of the box. Ας έχουμε όμως στο μυαλό μας και μια υποσημείωση: όσο λιγότερη μασημένη τροφή δίνεις στους φοιτητές σου τόση λιγότερη τροφή αφομοιώνουν, και υπάρχει ένα όριο μετά το οποίο η έλλειψη ποσότητας γίνεται έλλειψη ποιότητας. Επίσης όσο λιγότερο μασημένη είναι η πνευματική τροφή τόσο λιγότεροι είναι ικανοί να ακολουθήσουν (για λόγους γνωστικού υποβάθρου, για λόγους χρόνου, ακόμα και για λόγους εξωγενείς, κοινωνικούς, οικονομικούς). Δε λέω να βγάζουμε παπαγάλους, αλλά απ'την άλλη η δυνατότητα εμβάθυνσης, τα χρονικά περιθώρια για πρωτοβουλίες απ'την πλευρά των φοιτητών, κλπ. κλπ. όλα εξαρτώνται από τον διδακτικό στόχο τόσο ενός μαθήματος όσο και του γενικού προγράμματος σπουδών.

    Τέλος πάντων, δε θέλω να επεκταθώ σε ακόμα μεγαλύτερο σεντόνι (εκτός αν θες εσύ :) ), απλώς ήθελα να πώ οτι τις περισσότερες φορές η μέτρια προπτυχιακή εμπερία είναι αποτέλεσμα διάφορων πρακτικών παραγόντων και όχι τόσο απόρροια της αγωνίας της αδελφότητας να κρύψει τη σκληρή αλήθεια απ΄τους πρωπτυχιακούς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Η εικόνα που σχηματίζω είναι ότι στη γενική περίπτωση, το πείραμα δεν μπορεί να επαναληφθεί από το paper και μόνο (ούτε από τα πειραματικά reports μπορεί να επαναληφθεί, έτσι καταλαβαίνω). Δεν είναι δηλαδή ευθείες εφαρμογές αλγορίθμων, συνταγών, μεθόδων κ.λπ. ("recipe lab"), επιπλέον θέλει ψάξιμο, δοκιμές και ξανά δοκιμές, πρωτοβουλίες, εμπειρία στο συγκεκριμένο αντικείμενο, επίσκεψη μεταξύ των πειραματιστών, επινοητικότητα... τέτοια πράματα.

    Κι ότι αυτό δεν το συνειδητοποιούν οι προπτυχιακοί, που νομίζουν ότι το πείραμα είναι κάτι σαν ευθείες εφαρμογές συνταγών, recipe lab. Ούτε εμείς οι απέξω το συνειδητοποιούμε, κάτι τέτοιο νομίζουμε κι εμείς..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Διόρθωσα το λινκ για τη διδασκαλία της χημείας στο Rice, τώρα θα πρέπει να ανοίγει, για δοκίμασε. Αν όχι, μπορώ να σου στείλω το paper με e-mail.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Πράγματι, στη γενική περίπτωση το πείραμα δε μπορεί να επαναληφθεί από οποιονδήποτε με βάση το paper ή κάποιο report, πρέπει να είσαι μάστορας στη συγκεκριμένη πειραματική τεχνική που χρησιμοποιείται. Το πιο συνηθισμένο είναι οτι μπορεί να επαναληφθεί με επιτυχία από την ανταγωνιστική ομάδα όμως, ακόμα και χωρίς βοήθεια. Αν ούτε και οι peers μπορούν να το επαναλάβουν ακομα και με περεταίρω επεξηγήσεις από τη συγγραφική ομάδα, υπάρχει ένα θέμα (ας πούμε πώς θα κάνει κανείς peer review τη δουλειά;).

    Αλλά ακόμα δε έχω καταλάβει: λες οτι τα papers γράφονται ξερά σε σχέση με την πραγματικότητα του εργαστηρίου για λόγους κουλτούρας (της μεταπολίτευσης) ενώ θα μπορούσε να συμβαίνει αλλιώς, ή οτι όσο και να θέλει η συγγραφική ομάδα είναι αδύνατο να αποτυπώσει όλες τις μη-αλγοριθμικές παραμέτρους της πειραματικής διαδικασίας;

    Η εικόνα που έχει ένας μέσος, παθητικός προπτυχιακός για το αντικείμενό του μπορεί να είναι πραγματικά πολύ στρεβλή. Πρόκειται για σοβαρό πρόβλημα, μια απ'τις ρίζες του οποίου είναι η σχεδόν παντελής έλλειψη πληροφόρησης από πλευράς διδασκόντων γύρω από κάθε θέμα διδακτικής της επιστήμης. Συνήθως, οι ευσυνείδητοι από μας, προσπαθούμε να στήσουμε μαθήματα όπως νομίζει ο καθένας οτι πρέπει να στήνονται, με στόχους που θυμίζουν την ετερογονία των σκοπών του Μπένι, και, στην καλή περίπτωση προβάλλοντας στο μάθημα τον τρόπο πρόσληψης πληροφορίας που οι ίδιοι έχουμε. Αυτό αυτόματα στοχεύει στους φοιτητές που σκέφτονται με παραπλήσιο τρόπο με μας, που μετά θα γίνουν μεταπτυχιακοί και διδακτορικοί. Οι υπόλοιποι περνάνε και δεν ακουμπάνε.

    Μιλ μερσί για το λινκ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Όχι, πρόσεξε: λέω ότι σε μας, τους απέξω, είναι διαδεδομένη μια πολύ απλοϊκή αντίληψη για τη φύση της εργαστηριακής δουλειάς. Νομίζουμε ότι θα πάρεις το πρωτόκολλο, το report, το paper, και θα ακολουθήσεις πιστά τις οδηγίες του, σαν τσελεμεντές:
    1. Σπάστε τα αυγά
    2. Χτυπήστε τα με ένα πηρούνι
    3. Προσθέστε μισό ποτήρι λάδι
    .................
    500. Έτοιμο το πείραμά σας!

    Νομίζουμε ότι τα πειράματα είναι μπαμ και κάτω, ότι όλα στο εργαστήριο δουλεύουν ρολόι κ.λπ. Θέλω να σπάσω λίγο αυτό το καρτουνίστικο, να δώσω μια ιδέα για το μεροδούλι-μεροφάι της εργαστηριακής δουλειάς. Απ' ό,τι καταλαβαίνω, και οι προπτυχιακοί τείνουν να έχουν μια τέτοια απλοϊκή εικόνα.

    Από κει και πέρα, υπάρχει όντως μια κουλτούρα της μεταπολίτευσης στον τρόπο που γράφονται τα papers και τα βιβλία. Δεν είσαι εραστής, δεν ξέρεις τίποτα για τη συνουσία. Διαβάζοντας ένα οποιοδήποτε επιστημονικό paper, θα τείνεις να πιστέψεις ότι η συνουσία είναι μπαμ και κάτω, άκοπη, ευδιάκριτη, και εφαρμογή συνταγών. Όμως όπως ξέρουν πολύ καλά οι κυρίες, όλα τα λεφτά στη συνουσία είναι το ερώτημα, πότε σταματάμε;. Δεν είναι ακριβώς εφαρμογή συνταγών – έχει μεν το αλγοριθμικό της μέρος, όμως πάνω σ' αυτό χτίζεται επιπλέον ένα εξερευνητικό, αυτοσχεδιαστικό, δημιουργικό κομμάτι. Όλα αυτά όμως θα κρυφτούν στο paper.

    Τα papers είναι κάπως σαν τις καυχησιές των πιτσιρικάδων στους συμμαθητές τους για τις ερωτοπρακτικές τους επιδόσεις: χωρίς να λένε ψέματα και να διαστρεβλώνουν, τα παρουσιάζουν όμως όλα βέβαια, άκοπα, μπαμ και κάτω, ευδιάκριτα. Δεν θα γίνω εραστής μαθαίνοντας από τις καυχησιές των συμμαθητών μου – ακόμα κι αν αυτές δεν είναι ούτε ψεύδη ούτε διαστρεβλώσεις. Αντίθετα, θα απογοητευτώ όταν θα βρω ότι τα πράγματα δεν είναι μπαμ και κάτω, θα νομίσω ότι κάτι κάνω λάθος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Για τη διδασκαλία που λέγαμε παραπάνω, υπάρχουν και εξαιρέσεις: αυτές είναι οι σημειώσεις μίας (1) διάλεξης απ'τον κύριο Dittmar για το εισαγωγικό μάθημα στα στοιχειώδη σωμάτια στο ΕΤΗ, με θέμα τα ουδέτερα ρεύματα (και τη μετεξέλιξή τους): και ο κύριος Dittmar είναι ένας ξερακιανός ορεσείβιος παππούς, απ'τους καλύτερους και πιο γκρινιάρηδες ταυτόχρονα πειραματικούς, με εξαιρετικές επιδόσεις τόσο στην περιγραφή της φυσικής όσο και των ιστορικών συγκυριών και του ανθρώπινου παράγοντα. Πολύ ενδιαφέρον έχουν οι περιγραφές για τις ενδείξης του Higgs που νόμιζαν οτι έβλεπαν στο LEP το 2000, όταν το πείραμα αποφασίστηκε να σταματησει, σελ. 21-24:

    "With the end of LEP in Nov. 2000 and in a crazy seminar, a revolting “crowd” tried to force the CERN management to extend the LEP program and delay the LHC start at least to the year 2007. They failed!
    Half a year later and after better calibration and analysis improvements the “excess” had almost totally disappeared!"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Σχετικό με το κείμενό σου: Ανοίγει στην Αμερική ένα επίσημο γραφείο ερευνών, σχετικά με τσαπατσούλική (sloppy) επιστήμη. Θα εντοπίζει papers τα οποία δεν μπορούν να αναπαραχθούν τα αποτελέσματα (ή περιέχουν λάθος μεθόδους) και θα τα αναφέρει στα περιοδικά στα οποία δημοσιεύτηκαν. Διάβασε περισσότερα εδώ: http://www.economist.com/news/science-and-technology/21598944-sloppy-researchers-beware-new-institute-has-you-its-sights-metaphysicians

    Ο αρχηγός του γραφείο θα είναι ο Dr Ioannidis ο οποίος συντάραξε την κοινότητα δημοσιεύοντας paper με τίτλο: Why Most Published Research Findings Are False: https://en.wikipedia.org/wiki/John_P._A._Ioannidis

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. "Πράγματι, στη γενική περίπτωση το πείραμα δε μπορεί να επαναληφθεί από οποιονδήποτε με βάση το paper ή κάποιο report, πρέπει να είσαι μάστορας στη συγκεκριμένη πειραματική τεχνική που χρησιμοποιείται. Το πιο συνηθισμένο είναι οτι μπορεί να επαναληφθεί με επιτυχία από την ανταγωνιστική ομάδα όμως, ακόμα και χωρίς βοήθεια. Αν ούτε και οι peers μπορούν να το επαναλάβουν ακομα και με περεταίρω επεξηγήσεις από τη συγγραφική ομάδα, υπάρχει ένα θέμα (ας πούμε πώς θα κάνει κανείς peer review τη δουλειά;). "

    Έτσι έχουν τα πράγματα. Κι εγώ στο μεταπτυχιακό μου (το οποίο δεν τελείωσα) έπαιρνα άθλια αποτελέσματα επί μήνες, και το πείραμα του πρώτου εξαμήνου πήγε όλο στράφι. Αυτό δεν σημαίνει ότι "υπάρχει κάτι σάπιο" στον τρόπο που κάνουμε επιστήμη, απλώς ήμουν άπειρη και μου έλειπε όχι μόνο εξάσκηση στην τεχνική αλλά και επινοητικότητα και προβλεπτικότητα στο σχεδιασμό του πειράματος. Στην τελική του μορφή όμως είναι όπως τα λέει ο lazopolis, πρέπει να μπορεί να επαναληφθεί τουλάχιστον από τον ίδιον που το πρωτοέκανε ή από έμπειρους ομότιμους, αλλιώς είναι άκυρο.

    Όμως δεν θα συμφωνήσω για το προπτυχιακό επίπεδο. Στη δική μου εμπειρία, και εκεί ήταν εξίσου χαοτικά: τις μισές φορές το πείραμα δεν δούλευε ή έβγαζε απίθανα αποτελέσματα. Κάποιες φορές το επαναλάμβανες (αν υπήρχε η δυνατότητα) και τότε δούλευε ή όχι, και προσπαθούσες να καταλάβεις το γιατί. Κανείς όμως δεν σου έλεγε ότι "πρέπει" να δουλέψει, σε ενθάρρυναν να καταλάβεις γιατί δεν δουλεύει.

    Μια πολύ καλή ανάμνηση που έχω είναι από το εργαστήριο εξέλιξης στο τελευταίο έτος. Η ομάδα μας πήρε αποτελέσμα που δεν κόλλαγαν σε καμία από τις θεωρίες που μας είχαν διδαχτεί. Ωστόσο δεν "μαγειρέψαμε" τα αποτελέσματα για να φανεί "ωραία και σωστή" αλλά διατυπώσαμε μια άλλη θεωρία που εξηγούσε τα αποτελέσματά μας. Ο εξεταστής ενθουσιάστηκε, μας είπε πως υπήρχε ήδη αυτή η άλλη θεωρία και μάλιστα ο ίδιος είχε κάνει το διδακτορικό του σε αυτό το θέμα.

    Να αμφισβητείς, να ψάχνεις, να επαναλαμβάνεις, να πηγαίνεις εκεί που σε πάνε τα αποτελέσματα - αυτό το μήνυμα πήρα εγώ στη σχολή, σε προπτυχιακό επίπεδο.

    Ίσως θα έπρεπε να γίνει πιο σαφές και σε επίπεδο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σε αυτό θα συμφωνήσω μαζί σου. Θα ήταν ιδανικό αν υπήρχε υποδομή για να κάνουν και τα παιδιά πειράματα, όπως Αμερική.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Αδερφέ, δεν ξέρω τούτο το φεγγάρι
Στης καρδιάς της άδειας τη φυρονεριά
Πούθε τάχει φέρει, πούθε τάχει πάρει
Φωτεινά στην άμμο, χνάρια σαν κεριά.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.