Η Κακότυχη Χώρα των περίπου 60.000.000 κατοίκων δεν πρέπει να έχει πια ούτε μια οικογένεια χωρίς κάποιον που φυλακίστηκε, βασανίστηκε, δολοφονήθηκε, κρατήθηκε, ξυλοκοπήθηκε, διώχθηκε, «ευθυγραμμίστηκε» (ίσως οι Ινδιάνοι των βουνών της, αυτοί γλίτωσαν τις ευλογίες του πολιτισμού)
Επίσης, χωρίς κάποιον που εξαφανίστηκε κ κανείς δεν ξανάκουσε γι’ αυτόν: το εθνικό της σπορ. Η Κακότυχη Χώρα είναι διαβόητη για τον τουρισμό κ την πορνεία της, όμως παγκόσμια πρωταθλήτρια στο εθνικό της σπορ: κάποια στιγμή εξαφανίζεσαι, κανείς δεν ξανακούει για σένα. Κάποτε ήσουν άνθρωπος, πλέον παντοτινό ερωτηματικό
Όσοι φλερτάρετε με την ιδέα να πάτε στην Κακότυχη Χώρα για τουρισμό ή πορνεία, με τη σειρά σας να την τουριστέψετε ή να την πορνέψετε, έχετε υπόψη ότι το εθνικό της σπορ μπορεί να συμπεριλάβει τους πάντες. Η σφηκοφωλιά του παλατιού δε θα λογαριάσει κανέναν
Όμως αυτά δε θα σας τα πει η πρεσβεία
Το έκτρωμα του τουρισμού στηρίζεται στο «εγώ είμαι περισσότερο άνθρωπος από σένα». Με υπηρετείς, σε πληρώνω, σου δίνω φιλοδώρημα, δουλειά, χωρίς εμένα δεν υπάρχεις, είσαι χαμάλης, νιώθω αριστοκράτης για λίγο, να λες κ ευχαριστώ. Το έκτρωμα της πορνείας στηρίζεται στο «εγώ είμαι περισσότερο άνθρωπος από σένα», είσαι σκλαβάκι, σε πληρώνω, νιώθω αφέντης για λίγο, προστακτική, να λες κ ευχαριστώ
Κι όμως δεν είν’ έτσι! Είναι το ίδιο άνθρωποι όσο κ εμείς! Ακόμα κ αν αυτό κάνει όλος ο κόσμος, τουρισμό κ πορνεία, σημαίνει ότι όλος ο κόσμος κάνει λάθος
Ήμουν εκεί, τα είδα με τα μάτια μου. Περνούσαμε μπροστά απ’ τους στρατιώτες με τ' αυτόματα, κινδύνευες αν φορούσες κόκκινη μπλούζα, φόβος μην ανοίξουν πυρ, μη μας σταματήσουν, μην ψάξουν την τσάντα, μη χτυπήσουν την πόρτα τρεις η ώρα τη νύχτα, μην, μην, μην, μην…. Είκοσι λεπτά μετά μαθαίναμε ότι οι στρατιώτες ανοίξαν πυρ εκεί που πιο πριν περάσαμε, το αίμα ποτάμι, CNN, Al Jazeera, τρέμαμε σαν ψάρια, κοιμόμασταν με κατσαρίδες, πείνα, 40 πυρετός
Στην πλειοψηφία τους ήταν απλοί άνθρωποι, σαν κ εσάς, σαν κ εμένα. Αδερφοί κ αδερφές μου. Στην πλειοψηφία τους ασήμαντοι, μικροκάτι, μεροκαματιάρηδες, αγρότες, χωρικοί, γράφω κ κλαίω. Εξαιρετικά μη-βίαιοι, ξεκινήσαμε να τα βάλουμε μαζί σας κ τα όπλα μας τραγούδι, χορός, πλάκα, χιούμορ. Ούτε αυτό δε σεβαστήκατε. Μας στείλατε τους στρατιώτες με τ' αυτόματα. Δε θέλαμε ν’ ανατρέψουμε το σύστημα ή τον καπιταλισμό ή την παγκόσμια επανάσταση ή την αταξική κοινωνία. Μόνο ζητήσαμε μια απλή κ τίμια ζωή. Ούτε αυτό δε μας άφησε η σφηκοφωλιά του παλατιού
Αυτά δε θα σας τα πει η πρεσβεία της Κακότυχης Χώρας. Μήπως η πρεσβεία της Κακότυχης Χώρας δεν είν’ η καλύτερη πρεσβεία για την Κακότυχη Χώρα;
Λέγομαι Ηλίας Μπένης
Τη διεύθυνσή μου πανεύκολα θα εντοπίσετε
Το ταϊλανδικό μου όνομα πανεύκολα θα βρείτε
Τα στοιχεία μου πανεύκολα θα μάθετε, κάντε μου ό,τι κρίνετε πως πρέπει να μου κάνετε
Περήφανα ταγμένος με τους Κόκκινους της Ταϊλάνδης, αδέρφια που χύσαν αίμα, δεν αλλάζω πια, ως το θάνατο ορκισμένος เสื้อแดง
Και μ’ αγάπη τεράστια για συγκεκριμένους πολιτικούς εχθρούς – εκλεκτοί, λίγοι, εχθροί μεν αλλά αγαπημένοι
Μια μικρή παρουσίαση για τη δουλειά του James C. Scott. Δε λέω ότι ο άνθρωπος και το έργο του είναι σε όλα τέλεια, όμως κατά την ασιατική μου εμπειρία σκόνταψα πάνω σε κάποιες ιδέες του, και πραγματικά τις βρήκα χρήσιμες για την κατανόηση του ασιατικού (κι όχι μόνο) φαινομένου.
Ας ξεκινήσουμε μ’ ένα παράδειγμα:
Αυτός είναι ένας τυπικός χάρτης, συγκεκριμένα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά την περίοδο της ακμής της (16ος – 17ος αιώνας). Έχουμε δει μπόλικους τέτοιους χάρτες κρατών, αυτοκρατοριών, πολιτισμών κ.λπ. σε βιβλία σχολικά και πανεπιστημιακά, και μάθαμε να τους πιστεύουμε (πήρα τον εν λόγω χάρτη από τη Wikipedia, τυχαίο παράδειγμα είναι, θα μπορούσε οποιοσδήποτε άλλος).
Κι όμως, όλοι αυτοί οι χάρτες παραπλανούν.
Δε μας δείχνουν πόσοι πολλοί άνθρωποι ζούσαν τότε, ουσιαστικά, εκτός του οργανωμένου κράτους, όποιο και να ‘ταν αυτό, παρόλο που τυπικά εντάσσονταν στην επικράτειά του, στη γραμμοσκιασμένη περιοχή του χάρτη. Έρημοι, αγριότοποι, δάση, βουνά, ζούγκλες: όλα αυτά ήταν φυσικά καταφύγια για διάφορους εξωκρατικούς, που συνήθως βαφτίζονταν «άγριοι», «βάρβαροι», «πρωτόγονοι», «ανυπότακτοι», «φυλές των βουνών», «απολίτιστοι», κι άλλα τέτοια που δε συνάδουν με προγράμματα της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Επίσης, οι χάρτες αυτοί δε μας λένε πόσοι πολλοί άνθρωποι... έφευγαν! Απλά έφευγαν από τις πόλεις του οργανωμένου κράτους, με τις ιεραρχίες, τις φορολογίες, τις γραφειοκρατίες, τις υποχρεωτικές στρατεύσεις, τους θεσμούς και τις αστυνομίες τους, πήγαιναν στα φυσικά καταφύγια κι έχτιζαν μια διαφορετική ζωή εκεί: «Τουλάχιστον αυτοί σώθηκαν από τις ευλογίες του πολιτισμού!»
Κανονικά, όλοι αυτοί οι χάρτες θα έπρεπε να είχαν ξεθωριασμένα μπαλώματα μέσα στις επικράτειές τους για τα φυσικά καταφύγια που προσέφεραν άσυλο σε εξωκρατικούς. Επίσης, θα έπρεπε να είχαν βελάκια από τις πόλεις προς τα μπαλώματα: ροές ανθρώπων που, σε βάθος αιώνων, αρνιόντουσαν τις ευλογίες του πολιτισμού. Μόνο έτσι οι χάρτες δε θα παραπλανούσαν.
Ορόσημο στην αναγνώριση αυτής της παραπλάνησης ήταν το έτος 2009, τότε που βγήκε το βιβλίο του James C. Scott: The Art of Not Being Governed. Σ’ αυτό, ο συγγραφέας ασχολείται με τους ορεσίβιους της ΝΑ Ασίας, τους «Ινδιάνους» του τόπου, που ακόμα και σήμερα ζούνε στις ζούγκλες των ατέλειωτων οροσειρών που σχηματίζουν τα Ιμαλάια. Δεν είναι πρωτόγονοι που έχασαν το τρένο του πολιτισμού• αντίθετα, πρέπει να τους δούμε ως απογόνους φυγάδων, που δέχτηκαν τη σκληρή ζωή της ζούγκλας προκειμένου να ξεφύγουν από τις πόλεις των πεδιάδων και τις κυβερνήσεις τους. Μέσα σε πολλούς αιώνες, οι Ινδιάνοι αυτοί ανέπτυξαν γλώσσες, οικονομίες, καλλιέργειες, ανιμισμούς και τρόπους ζωής κατάλληλους ώστε να κρατήσουν μακριά το οργανωμένο κράτος από τα χωριά τους. Μ’ άλλα λόγια...
Κι ο λόγος που δε μάθατε ποτέ για τη Ζόμια είναι ότι κι οι ίδιοι οι Ζόμιοι δε θέλουν να μάθετε για τη χώρα τους...
Η Ζόμια, το πιο όμορφο μέρος του κόσμου
Η Ζόμια σήμερα μοιράζεται σε 9 επίσημα κράτη (Βιρμανία, Ταϊλάνδη, Λάος, Νότια Κίνα, Βιετνάμ, περιοχές του Μπαγκλαντές, Καμπότζη, περιοχές του Νεπάλ και του Μπουτάν), έχει περίπου το μέγεθος της Ευρώπης κι ενδεχομένως πάνω από 100.000.000 πληθυσμό (ο ακριβής πληθυσμός της Ζόμιας είναι κρατικό μυστικό που δεν αποκαλύπτεται σε μας τους ξένους), ενώ είναι έντονα ορεινή: Εδώ επάνω στα βουνά δε δίνω διάρα τσακιστή για ό,τι έχει κερδηθεί, για ό,τι έχει πια χαθεί.
Κατά τον James C. Scott, οι Ζόμιοι απέφυγαν το οργανωμένο κράτος επί 2.000 χρόνια (μήπως και περισσότερα;). Η Ζόμια είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που δεν είναι χώρα: δεν έχει πρωτεύουσα, σημαία, εθνικό ύμνο, επίσημο νόμισμα (αντί γι’ αυτό έχει δώρα: Gift Economy), δεν έχει σαφώς οριοθετημένα σύνορα, δεν εκπροσωπείται στον ΟΗΕ, δεν αναγνωρίζεται καν απ’ αυτόν. Το διαβατήριο στη Ζόμια είναι η εμπιστοσύνη: ο τρόπος για να πάρεις βίζα, άδεια μετακίνησης κι άδεια παραμονής είναι να κερδίσεις την εμπιστοσύνη των τοπικών Ζόμιων. Οι οποίοι έχουν «όση ιστορία χρειάζονται» για ν’ αποφεύγουν το οργανωμένο κράτος, και την υπόλοιπη τη συμπληρώνουν με έναν ΑΣΤΕΙΡΕΥΤΟ πλούτο προφορικών παραδόσεων.
Κάτι ξέρω απ’ αυτόν τον πλούτο. Ήμουν την Άνοιξη του 2014 σε μια μάζωξη ηλικιωμένων αρχηγών Καρέν από πολλά μέρη της Ταϊλάνδης, με σκοπό να συγκεντρώσουν τη διασπαρμένη τους προφορική παράδοση – στη γλώσσα Καρέν ονομάζεται Μπο Τα. Είχα αναφέρει σχετικά εδώ. Ήταν γοητευτικό να βλέπεις να σχηματίζεται σιγά–σιγά μια μεγάλη εικόνα μέσα από μύθους, θρύλους, παραμύθια κι ιστορίες διαφόρων περιοχών. Κάτι συναρπαστικό γεννιόταν. Όμως πριν προλάβει να μεταφραστεί αυτή η εικόνα στα επίσημα Ταϊλανδικά και στα Αγγλικά, την έπνιξε το πραξικόπημα του 2014. Μπορεί και να χάθηκε για πάντα. Τα γνωμικά κι οι παροιμίες που αναφέρω στο παραπάνω λινκ είναι ό,τι πρόλαβα να σώσω.
Περίπτωση Ζόμιας ήταν κι η εμπειρία του Κροπότκιν κατά τις γεωγραφικές του αποστολές στη Σιβηρία το 1864: «Οι χωρικοί στα χωριά που πήγε βοηθούσαν συνεχώς ο ένας τον άλλον κατά την πάλη τους με το αδυσώπητο περιβάλλον της Σιβηρίας. Πολύ περισσότερο, ο Κροπότκιν παρατήρησε μια συσχέτιση αυτής της αλληλοβοήθειας με την απόσταση του χωριού από εκεί που έφταναν τα χέρια της κυβέρνησης. Στη Σιβηρία έχασα όποια πίστη είχα προηγουμένως στην κρατική πειθαρχία» (από εδώ).
* * *
Στα καθ’ ημάς, θα πρέπει να δούμε την ελληνική Ζόμια στους παλιούς Βλάχους και στους Σαρακατσαναίους:
- Σι θέλουμε. Θα σι πάρουμι κουντά μας. Θα μας πας ικεί. Απ’ τ’ Κούστια πίσου, σια κει στου Μακρίνου.
Μιτά ιγώ τ’ς είπα να φύγου, να πάου στα πρόβατα.
- Όχι. Θα κάτσεις ιδώ.
Έκατσα πόση ώρα. Τι να κάμου τώρα, σκέφτουμαν. Δε μπόρ’γα να φύγου. Μι φύλαγαν τέσσερις.
- Τώρα, λέου ιγώ. Διψάου. Θέλου νιρό. Να πάου να πιού λίγου νιρό ικεί πέρα.
- Σύρι, μ’ λέει.
Πήγα μοναχός μ’, ικεί είχι λόγγου. Ουξιές. Πήγα κει να πιού νιρό. Έσκυψα κι έκανα ότι έπ’να νιρό. Σ’κώθ’κα κουντά. Έκαμα λίγου λουξά κι έφ’κα.
- Τι να κάμου τώρα; Πού να πάου; Κι πού θα πέσου;
Κάνου σια παν’. Ξέφ’κα απ’ του δρόμου κι πάου σ’ ένα γκριμό. Διάφ’κι νύχτα πουλλή. Έκατσα να πλαϊάσου. Του προυί έφιξι. Ικεί ήβρα ένα πεύκου πισμένου.
- Τώρα τι να κάμου; Θα κάτσου. Έκατσα. Μες του κάτσ’μου πο ‘κανα, έφτασι κι μια αρκούδα ικεί σι μένα. Μόλις μ’ είδι, λάκ’σι, έφ’κι. Σ’κώθ’κι κι έφ’κι. Πάει κατά διαόλ’. Φοβήθ’κα. Τι να ‘κανα; Δε μπόρ’γα να κάμου κι τίπουτα. Έφ’κα κι ‘γω, κουντά απού κει. Παραπέρα βρίσκου έναν βλάχου μι τα πρόβατα, τουν Ξένου. Ήμασταν κι συγγινείς.
(από εδώ, σελ. 4, διηγείται ο Παντελής Θανασούλας, Σαρακατσαναίος. Ο τόπος είναι τα βουνά των Ιωαννίνων κι ο χρόνος είναι 1946 ή 1947)
Απ’ όσο ξέρω, οι Σαρακατσαναίοι ενσωματώθηκαν τελειωτικά στο ελληνικό κράτος τη δεκαετία του ’60, ενώ ακόμα και σήμερα στην Αλβανία οι Βλάχοι θεωρούνται ξεχωριστή φυλή («στη χώρα μου έχουμε τόσο τοις εκατό Αλβανούς, τόσο τοις εκατό Έλληνες και τόσο τοις εκατό Βλάχους»)
Θα πρέπει να δούμε την ελληνική Ζόμια στους Κλέφτες και Λήσταρχους. Ο πατέρας μου, μικρό παιδί, θυμόταν τον παππού μου να ετοιμάζεται για ταξίδι με το φορτηγό στο Πήλιο ν’ αγοράσει ξυλεία σε κάποιο χωριό (τέλη δεκαετίας του ’40), κι έκανε τους λογαριασμούς του: «θα δώσω τόσα στον παραγωγό, τόσα για μεροκάματα στους εργάτες, τόσα για διανυκτέρευση στα Χάνια, τόσα για βενζίνη και τόσα στα παιδιά». Τα ταξίδια τότε στο Πήλιο ήταν περιπέτεια, ενώ τα εν λόγω «παιδιά» ήταν οι λήσταρχοι της εποχής. Οι οποίοι, με τον καιρό, είχαν γίνει φίλοι με τον παππού, πίναν κρασί μαζί, ο παππούς τους έδινε κάποιο «δώρο», αυτοί τον ξεπροβοδούσαν και του εύχονταν «καλή συνέχεια!». Οι δρόμοι του Πηλίου πρέπει να είχαν λήσταρχους κάπου μέχρι και τη δεκαετία του ’50 (πάντως στα 1923, ο επικηρυγμένος Θωμάς Γκαντάρας, ο ληστής, αποφασίζει να φωτογραφηθεί).
Θα πρέπει επίσης να δούμε την ελληνική Ζόμια στους Ορεινούς της Κρήτης, στους Ορεινούς της Ζακύνθου – που ζούσαν σκληρή αλλά ανυπότακτη ζωή και περιφρονούσαν τους σέμπρους, τους κολίγους του νησιού, οι οποίοι ήταν υποτακτικοί σε κάποιον αφέντη (η Ζάκυνθος είχε κατάλοιπα αριστοκρατίας μέχρι κι αρχές δεκαετίας ’80, οι παλιοί σέμπροι υποκλίνονταν στον γιο του αφέντη μέχρι και τα πρώτα χρόνια της Αλλαγής. Κατόπιν ήρθε το ΠΑΣΟΚ κι ο τουρισμός)
* * *
Κατά τον James C. Scott, η Ζόμια δεν υπάρχει πια, την πάτησε το τρένο. Σήμερα υπάρχουν μόνο μισοσβησμένα κάρβουνα από κάτι που κάποτε ήταν φωτιά. Θα πρέπει ν' αντισταθούμε στον πειρασμό να θεωρήσουμε ότι η Ζόμια υπάρχει ακόμα, και να χρησιμοποιήσουμε την ιδέα μόνο για ανάλυση και κατανόηση άλλων εποχών και καταστάσεων. Πάντα κατά τον James C. Scott.
Θα ήθελα να μην είναι έτσι. Mε θλίβει, όμως έχω μάθει να περιμένω πάντα το χειρότερο, ποτέ το καλύτερο. Στοιχημάτιζε πάντα στο χειρότερο και δε θα χάσεις. Με τα λόγια του Carl Jung: «Είναι απατηλό το αίσθημα της έξαρσης, ότι
οι σύγχρονοι άνθρωποι είμαστε το αποκορύφωμα της ιστορίας, η εκπλήρωση
και το τελικό προϊόν αμέτρητων γενεών. Είμαστε η απογοήτευση πανάρχαιων
ελπίδων και προσδοκιών» (από εδώ)
Οι κυβερνήσεις με τα ελικόπτερα, τους δορυφόρους και την τεχνολογία τους μπορούν πλέον να φτάσουν παντού και να ξεχυθούν στον εσωτερικό αποικισμό τους. Να εκπολιτίσουν τους πρωτόγονους, να γράψουν την ιστορία όπως θέλουν, να μετατρέψουν τους αγριότοπους σε κήπους (αν όχι σε γήπεδα γκολφ): «Κοίτα αυτό το μέρος! Κάποτε ήταν αγριότοπος, τώρα έγινε κήπος. Δεν αισθάνεσαι περήφανος;»
* * *
Όποιος ενδιαφέρεται για το The Art of Not Being Governed του James C. Scott, μπορώ να του το στείλω ηλεκτρονικά.
Ο Alexandre de Rhodes (1593 - 1660) ήταν από τους πρώτους Χριστιανούς ιεραπόστολους στο σημερινό Βιετνάμ (τότε ακόμα οι Ευρωπαίοι πρέπει να είχαν μια συγκεχυμένη εικόνα για το μέρος και να το λέγαν "Νότια Κίνα" ή "Τονκίν" ή "Αννάμ" του οποίου τα στίγματα δε βγαίνουνε ποτέ). Ιησουίτης, Καθολικός, μορφωμένος, ταξίδεψε το 1624 σε μια περιοχή σχεδόν άγνωστη. Η πρώτη του επαφή με τα Βιετναμέζικα ήταν απελπισία: "αυτή η γλώσσα δε μαθαίνεται! Είναι σαν το κελάηδημα των πουλιών!" (daily conversation "resembles the singing of the birds", wrote Alexandre de Rhodes).
Καμιά απορία. Λίγα χρόνια πιο πριν στο "Αννάμ", ο συν-ιεραπόστολος και συν-Ιησουίτης του Christoforo Borri την πάτησε άσχημα με την τοπική γλώσσα. Ο ίδιος μιλούσε περίφημα Λατινικά, Ελληνικά, Εβραϊκά, Γαλλικά, Πορτογαλικά, όμως δεν τα πήγαινε καλά με το κελάηδημα των πουλιών... Οπότε έμαθε Βιετναμέζικα επιβίωσης, ίσα-ίσα να κινείται και να βαφτίζει ντόπιους στον Χριστιανισμό. Έτσι νόμιζε τουλάχιστον.
Ένα βράδυ είδε ένα περίεργο θέαμα στο παζάρι της πόλης. Μερικοί ντόπιοι είχαν μαζευτεί και δίναν μια αυτοσχέδια θεατρική παράσταση. Κάποιος "ηθοποιός" έκανε ότι φορούσε ρούχα Δυτικών, έλεγε κάτι σ' έναν άλλο "ηθοποιό" της στιγμής, τον έβαζε μέσα στα ρούχα του, μετά από λίγο τον έβγαζε θριαμβευτικά κι όλοι, θεατές-ηθοποιοί, ξεσπούσαν στα γέλια. Ο πατέρας Christoforo κοιτούσε παραξενεμένος, μέχρι που ξαφνικά τον χτύπησε κατακέφαλα η συνειδητοποίηση:
Οι ντόπιοι γελούσαν με τους Δυτικούς και τη διατύπωσή τους στα Βιετναμέζικα, Κινέζε, θες να βαπτιστείς Χριστιανός; Τουλάχιστον αυτό νόμιζαν ότι λέγαν οι ιεραπόστολοι. Ενώ απ' τη μεριά τους οι ντόπιοι άκουγαν:
Κινέζε, θες να μπεις στην κοιλιά ενός Πορτογάλου;
Κι απορούσαν με τους αλλοπρόσαλλους Δυτικούς, τι τους έχει πιάσει και θέλουν σώνει και καλά να μας βάλουν σε κοιλιές Πορτογάλων;... ("enter the belly of a Portuguese")
* * * * *
Πριν καμιά 10αριά χρόνια διάβασα ένα περιστατικό που με εντυπωσίασε. Το μεταφέρω από μνήμης: 19ος αιώνας, οι Άγγλοι έχουν αποικίσει τη Μαλαισία, κι ο Βρετανός διοικητής της αποικίας πρέπει να συνεννοηθεί με τον Σιαμέζο βασιλιά για κάποιο ζήτημα - νομίζω για κάτι συνοριακό.
Ναι αλλά σε ποια γλώσσα θα συνεννοηθούν;
Ο Βρετανός είχε ένα μεταφραστή που μετέφραζε από τα Αγγλικά στα Μαλαισιανά. Ο Σιαμέζος βασιλιάς είχε έναν άλλο μεταφραστή που μετέφραζε από τα Μαλαισιανά στα Σιαμέζικα (πολύ διαφορετικές γλώσσες, καθόλου συγγενικές μεταξύ τους). Στο τέλος, ο Βρετανός διοικητής έγραψε στην αναφορά του στο Λονδίνο: "Δεν καταφέραμε να βγάλουμε άκρη!"
Ποιος ξέρει τι έλεγε ο ένας και τι σουρεαλισμοί έφταναν τελικά στον άλλο μέσα από δύο μεταφραστές... "Θες να μπεις στην κοιλιά ενός Πορτογάλου;" ή κάτι ανάλογο
Ακολουθήστε με, αν θέλετε, σε μια περιπέτεια που περιλαμβάνει δύο ηπείρους, τρεις χώρες, πολλά χρώματα και πολλή μουσική. Γράφω τα παρακάτω μήπως κάποιος θέλει και μπορεί να τα ψάξει συστηματικότερα από μένα.
1. Η Αφορμή
Η αφορμή ήταν κάποια περίεργα κοινά που έχουμε, οι Έλληνες, με τους Ταϊλανδούς. Και δεν μπορούσα να βρω εύκολες εξηγήσεις. Ας πούμε, έχουμε κοινά γλωσσικά σχήματα, π.χ. "έρχεσαι λίγο εδώ;" ή "να σου ζητήσω λίγο μια χάρη;" ή "πιάνεις λίγο το αλάτι;". Έτσι μιλάνε κι οι Ταϊλανδοί. Χρησιμοποιούν τη λέξη λίγο όχι ως προσδιοριστικό αλλά για να τονίσουν στον συνομιλητή ότι του ζητάν κάτι εύκολο. Όπως κι εμείς.
Άλλο περίεργο κοινό είναι το Άχθος Αρούρης. Δηλαδή, "Βάρος της Γης". Μάθαμε την έκφραση απ' την Ιλιάδα όπου ο Αχιλλέας παραπονιέται στη μητέρα του ότι αισθάνεται βάρος της γης = άχρηστος, δεν μπορεί να πάει στη μάχη κλ.π. Όμως ακριβώς η ίδια έκφραση υπάρχει και στα ταϊλανδικά: Άχθος Αρούρης = Νακ Πεντίν. Η έκφραση προέρχεται από τη βουδιστική ιστορία (παράδοση Τεραβαντά), όπου ο προδότης Πρα Τεβατάτ μισεί τον Φωτισμένο και στήνει καρτέρι να τον σκοτώσει, όμως η γη δεν ανέχεται τέτοια ασέβεια πάνω της, ο Πρα Τεβατάτ τη βαραίνει με την ύπαρξή του, γίνεται Νακ Πεντίν = Άχθος Αρούρης. Οπότε η γη ανοίγει και τον καταπίνει. Στον Βουδισμό (πάντα παράδοση Τεραβαντά), κάποιοι άνθρωποι είναι στολίδια της γης όπως ο Φωτισμένος, τη στολίζουν με την παρουσία τους. Και κάποιοι είναι βάρος της γης, Νακ Πεντίν, βαραίνουν τη γη με την παρουσία τους.
Το Νακ Πεντίν = Άχθος Αρούρης το χρησιμοποίησαν πολύ οι ταϊλανδικές χούντες του '50, του '60 και του '70 στην προπαγάνδα τους γι' αυτούς που δεν έπαιζαν το παιχνίδι της αμερικανοστήρικτης κυβέρνησης, για τους Μουσουλμάνους της χώρας, τους Ινδιάνους των βουνών, τα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ταϊλάνδης κ.λπ. Πολύ αίμα χύθηκε κι εκατομμύρια κόσμου δολοφονήθηκαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, διώχθηκαν ως Νακ Πεντίν.
Προσοχή με το Βάρος της Γης / Άχθος Αρούρης / Νακ Πεντίν... Όπως διδάσκει ο Αχιλλέας, μόνο για τον εαυτό μας μπορούμε να το πούμε. Μη βιαζόμαστε να το πούμε για άλλους, ακόμα κι αν έχουμε τις πλάτες του Λευκού Οίκου.
Όμως η απορία μου ήταν με τους σαββατογεννημένους. Πώς το 'χουμε εμείς; Ότι άμα είσαι σαββατογεννημένος υποτίθεται ότι είσαι ιδιαίτερος, επικίνδυνος, εξαιρετικά τυχερός (αχ να 'ταν η ζωή μας σαββατόβραδο) ή εξαιρετικά άτυχος (φωτιά στα σαββατόβραδα), οι ευχές κι οι κατάρες σου πιάνουν κ.λπ. Τέτοια δε λέμε; Όμως τα ίδια λένε κι οι Ταϊλανδοί. Άμα είσαι σαββατογεννημένος υποτίθεται ότι είσαι ένα ιδιαίτερο... κάτι (κι ενδεχομένως ένα επικίνδυνο κάτι). Παραδοσιακά, οι σαββατογεννημένοι έχουν μια απροσδιόριστη αίγλη, ένα δέος, τόσο στην Ταϊλάνδη όσο και στη χώρα της φέτας και του ελαιόλαδου.
Αυτό όμως μπορώ να το ψάξω λίγο περισσότερο.
2. Ταϊλανδική Λαϊκή Αστρολογία
Η αίγλη των σαββατογεννημένων στην Ταϊλάνδη σίγουρα προήρθε απ' τη λαϊκή αστρολογία της χώρας. Στην Ταϊλάνδη έχουν δύο συστήματα αστρολογίας, το Κινέζικο (με τα 12 ζώα, Άλογο, Κόκορας, Φίδι κ.λπ.) και το Βουδιστικό που είναι πιο λαϊκό. Σ' αυτό, έχει να κάνει ποια μέρα της εβδομάδας γεννήθηκες - Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη κ.λπ. Στην Ελλάδα ακούς "τι ζώδιο είσαι;". Στην Ταϊλάνδη ακούς "ποια μέρα της βδομάδας γεννήθηκες;". Κάθε μέρα της εβδομάδας έχει τον δικό της χαρακτήρα (π.χ. η Δευτέρα θεωρείται η Μέρα της Ειρήνευσης), το δικό της χρώμα (π.χ. το χρώμα της Κυριακής είναι το κόκκινο), τη δική της ινδική θεότητα (π.χ. η Κυριακή είναι η μέρα του θεού Σούρια), επίσης συνδέεται με μια παραδοσιακή ιστορία από τη ζωή του Φωτισμένου καθώς και με μια χαρακτηριστική σωματική του στάση. Υπάρχουν τυχερές, άτυχες κι ουδέτερες μέρες για να κάνεις μετακόμιση, να συμφιλιωθείς με κάποιον που είσαι τσακωμένος, να βάψεις τα μαλλιά σου, να κάνεις πρόταση γάμου, εγκαίνια στο μαγαζί σου, όλα. Oι Ταϊλανδοί τα προσέχουν αυτά, με ελαφρύτητα και χιούμορ. Και κάθε Ταϊλανδός ξέρει ποια μέρα έχει γεννηθεί (εσείς ξέρετε αν είστε δευτερογεννημένοι, παρασκευογεννημένοι κ.λπ.;). Κάθε Ταϊλανδός ξέρει τα χρώματα των ημερών και τον χαρακτήρα τους (κι ένοχα παρακολουθεί κάποια αστρολογική αυθεντία). Όποιος θέλει περισσότερα, μπορεί εύκολα να βρει υλικό στο ίντερνετ, παράδειγμα 1, παράδειγμα 2.
Είναι εμφανές στο ντύσιμο του κόσμου. Πολλοί Ταϊλανδοί τείνουν να ντύνονται κάθε μέρα με το ιδιαίτερο χρώμα της. Δηλαδή, την Κυριακή να ντύνονται στα κόκκινα, τη Δευτέρα στα κίτρινα, την Τρίτη στα ροζ, την Πέμπτη στα πορτοκαλί, την Παρασκευή στα μπλε, το Σάββατο στα μωβ (επίσης και το μαύρο θεωρείται χρώμα του Σαββάτου, όμως οι Ταϊλανδοί δε συμπαθούν το μαυροφορείν). Η Τετάρτη αστρολογικώς χωρίζεται στα δύο με πράσινο για την πρωινή Τετάρτη και γκριγια τη βραδινή Τετάρτη. Όλα αυτά μπορείτε να τα βρείτε εύκολα στο ίντερνετ, να δείτε και τις σωματικές στάσεις του Φωτισμένου, τη σημασία των ημερών, τους θεούς-προστάτες τους κ.λπ.
Λοιπόν, το Σάββατο έχει μια ιδιαίτερη θέση στη λαϊκή-βουδιστική αστρολογία της Ταϊλάνδης. Είναι η μόνη μέρα της εβδομάδας που συνδέεται με μια τρομακτική στάση του Φωτισμένου, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες: καθισμένος σε μια γιγάντια, επτακέφαλη κόμπρα με ανοιγμένη την κουκούλα της πάνω απ' το κεφάλι του, σαν ομπρέλα, να τον προστατέψει από την μπόρα: ταινία τρόμου, δε θα θέλαμε να δούμε αυτό το θέαμα.
Ο Βούδας του Σαββάτου. Η κόμπρα είναι ο βασιλιάς των Ιερών Φιδιών, πολύ σεβαστή, και λέγεται Πα Μουτσαλίν
Επίσης, το Σάββατο είναι η μόνη μέρα που φέρει τα παραδοσιακά πένθιμα χρώματα, μωβ και μαύρο, όπως σε μας. Σίγουρα απ' αυτά προήρθε η αίγλη των σαββατογεννημένων στην Ταϊλάνδη.
(Μια παρένθεση. Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει την επίσημη εκκλησία να είναι αρνητική σε λαϊκές μαντείες, αστρολογίες, δοξασίες κ.λπ. Αντίθετα ο Βουδισμός, παράδοση Τεραβαντά, είναι πολύ πιο δεκτικός σ' αυτά. Και συχνά συμβαίνει σε μια περιοχή, η αυθεντία σε θέματα αστρολογίας να είναι κάποιος μοναχός στον τοπικό ναό)
Από πού μπορεί να προήρθαν αυτά στους Ταϊλανδούς; Οι ίδιοι δεν ξέρουν να σου πουν, απλώς έτσι το 'μάθαν. Ούτε οι αστρολόγοι ή οι αυθεντίες ή οι πανεπιστημιακοί ξέρουν. Όμως νομίζω ότι ανακάλυψα την πηγή. Τουλάχιστον είναι η πρόταση που κάνω:
3. Rasa Theory
Η πηγή, προτείνω, είναι το Νάτυα Σάστρα (5ος αιώνας π.Χ. - 2ος αιώνας μ.Χ.), ένα αρχαίο βιβλίο πολύ σεβαστό στην Ινδία. Ό,τι είναι για μας π.χ. τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη είναι και για τους Ινδούς το Νάτυα Σάστρα. Από εκεί ξεκίνησε αυτό που επικράτησε να ονομάζεται Rasa Theory, η οποία τα τελευταία χρόνια φοριέται πολύ ως εργαλείο ανάλυσης λογοτεχνικών και δραματικών έργων. Αν ψάξετε στο ίντερνετ και στο Google Scholar για "Rasa Theory" θα βρείτε άφθονα πανεπιστημιακά άρθρα, βιβλία, διατριβές.
Η σανσκριτική λέξη Rasa στα Αγγλικά μεταφράζεται "mood" ή "sentiment" ή συνηθέστερα αφήνεται αμετάφραστη. Θα το έλεγα συναισθηματικό μπαχαρικό, η χαρακτηριστική συναισθηματική γεύση μιας κατάστασης, μιας σκηνής, ενός δραματικού έργου κ.λπ. Υπάρχουν 8 Rasa συμφωνα με το Νάτυα Σάστρα, το καθένα με το χρώμα του και τη θεότητα που το προστατεύει:
- Ηρωισμός με χρώμα το Πορτοκαλί
- Θαυμασμός με χρώμα το Κίτρινο
- Αγάπη με χρώμα το ΑνοιχτόΠράσινο
- Τρόμος με χρώμα το Μαύρο
- Αποστροφή με χρώμα το Μπλε
- Κωμικότητα/Χαρά με χρώμα το Άσπρο
- Οργή με χρώμα το Κόκκινο
- Λύπη/Συμπόνοια με χρώμα το Γκρι
Μπορείτε να διαβάσετε όλο το Νάτυα Σάστρα ονλάιν εδώ.Λοιπόν, τα παραδοσιακά χρώματα των Rasa δείχνουν να ταιριάζουν πολύ καλά μ' αυτά των ταϊλανδικών ημερών:
Μένει μόνο το Κωμικό Rasa με χρώμα το Άσπρο που δεν ταυτίζεται με το χρώμα της Τρίτης, το Ροζ. Ίσως να άλλαξε το χρώμα γιατί δεν είναι και πολύ πρακτικό να ασπροφορείς (χώρια που το άσπρο είναι κι αυτό χρώμα κηδειών στην Ταϊλάνδη). Δεν περιμένεις και 100% ταίριασμα, όμως η ταύτιση φαίνεται υπερβολικά καλή για να είναι τυχαία.
Αν η θεωρία μου είναι σωστή, τότε πρόκειται για ένα αρχαίο ινδικό στοιχείο που πέρασε στο παλιό βασίλειο του Σιάμ, σημερινή Ταϊλάνδη, μάλλον από την ινδουϊστική αυτοκρατορία των "Κμερ" (Άνκορ Βατ κ.λπ.), από την οποία οι Σιαμέζοι-Ταϊλανδοί πήραν και πολλά άλλα ινδικά στοιχεία. Οπότε, οι σαββατογεννημένοι είναι αυτοί που γεννήθηκαν την Ημέρα του Τρόμου...
Θέλω να σταθώ λίγο και σε μια άλλη ιδέα που παρουσιάζει το Νάτυα Σάστρα:
4. Η Γεύση της Μουσικής
Ότι η μουσική έχει γεύση. Δηλαδή, ότι οι διάφοροι μουσικοί τρόποι μεταδίδουν ο καθένας και κάποιο από τα 8 συναισθηματικά μπαχαρικά (Rasa). Δηλαδή, οι ίδιοι ακριβώς στίχοι θα πάρουν γεύση Χαράς, Ηρωισμού, Λύπης, Θαυμασμού κ.λπ. αν μελοποιηθούν στους κατάλληλους μουσικούς τρόπους. Οπότε ο ακροατής θα μείνει στο φινάλε με διαφορετική κατανόηση, θα βγάλει διαφορετικά συμπεράσματα από τους ίδιους ακριβώς στίχους. Όπως ακριβώς ένα φαγητό, οποιοδήποτε φαγητό, αν του βάλεις ρίγανη θα γίνει ριγανάτο, αν του βάλεις πιπέρι θα γίνει πιπεράτο, έτσι κι η Μουσική σαν να είναι από μόνη της μπαχαρικό κι αναλόγως να βγάζει γεύσεις Ηρωισμού, Αγάπης, Οργής κ.λπ. στις καταστάσεις ή στίχους που συνοδεύει.
Όταν λέω "μουσικοί τρόποι" εννοώ αυτό που οι αρχαίοι έλεγαν Δωρικός, Φρυγικός, Λυδικός κ.λπ. Είναι κοντινή έννοια στους δρόμους ή στα μακάμια της λαϊκής μουσικής: Σαμπάχ, Ουσάκ κ.λπ. Είναι εύκολο να τα καταλάβει κανείς ακουστικά ακόμα κι αν δεν έχει μουσική κατάρτιση:
Ακούστε τους, γευτείτε τους και πάρτε μια ιδέα για το μουσικό μπαχαρικό κάθε αρχαιοελληνικού τρόπου. Όμως, μια που μιλάμε για αρχαίους Έλληνες... Απ' ό,τι φαίνεται, Rasa Theory στη μουσική υπήρχε και στον Ελληνικό κόσμο: Πλάτωνας, Πολιτεία, 398e–399c στη μετάφραση των Γρυπάρη–Παπανούτσου
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Ποιοι λοιπόν είναι οι θρηνητικοί τρόποι; Πες μου εσύ που είσαι και μουσικός.
ΓΛΑΥΚΩΝ: Ο μικτός Λυδικός καί ο Συντονολυδικός και κάτι άλλοι τέτοιοι.
ΣΩΚ:
Αυτοί λοιπόν πρέπει να βγαίνουν απ' τη μέση γιατί είναι άχρηστοι. Όχι
μόνο για τους άντρες, μα και για τις γυναίκες, για κείνες τουλάχιστο που
εννοούν να φυλάγουν την αξιοπρέπεια τους.
ΓΛ: Έτσ’ είναι βέβαια.
ΣΩΚ: Όμως και τη μέθη και τη μαλθακότητα και την οκνηρία τα θεωρώ πράγματα που δεν ταιριάζουν καθόλου στους φρουρούς μας.
ΓΛ: Και πώς όχι;
ΣΩΚ: Ποιοι λοιπόν τρόποι είναι μαλθακοί και που συνηθίζονται στα συμπόσια;
ΓΛ: Ο Ιωνικός κι ο Λυδικός, που τους λένε και χαλαρούς.
ΣΩΚ: Θα τους μεταχειριστής λοιπόν, φίλε μου, ποτέ για πολεμικούς ανθρώπους;
ΓΛ: Ποτέ βέβαια, μα κινδυνεύει να μη σου μένουν άλλοι εκτός από τον Δωρικό και τον Φρυγικό.
ΣΩΚ:
Δεν τους γνωρίζω εγώ τους τρόπους, μα άφησε μου εκείνον πρώτα που θα μπορούσε να μιμηθή τον ήχο της φωνής και
την προσωδία ενός γενναίου άνθρωπου, καί στις πολεμικές επιχειρήσεις και
σε κάθε άλλη επικίνδυνη εργασία, και που κι όταν αποτυχαίνη ακόμα κι'
όταν αντικρύζη λαβωμούς και θανάτους, ή πέση σε καμιάν άλλη συμφορά, σ’
όλες αυτές τις περιστάσεις αντιτάσσει καρτερικά το στήθος του κι
αποκρούει τα χτυπήματα της τύχης.
Κι
έναν άλλον δεύτερο όχι για τις βίαιες αλλά για τις ειρηνικές πράξεις
του ανθρώπου, παραδείγματος χάριν
όταν ζητά να πείση κάποιον για κάτι, ή όταν παρακαλά ή με ευχές τον θεό,
ή με συμβουλές και νουθεσίες έναν άνθρωπο, ή το ενάντιο όταν στέκεται ο
ίδιος κι' ακούη πρόθυμα τις παρακλήσεις, τις συμβουλές και τις
νουθεσίες ενός άλλου, και να του βγαίνη αυτό σε καλό του, και να μην το
παίρνη απάνω του, αλλά να φέρνεται φρόνιμα και μετρημένα σ' όλες του τις
πράξεις και να δέχεται όπως του έρθουν τα πράγματα.
O Πλάτωνας πρέπει να θεωρούσε τους επάνω μουσικούς τρόπους στην προηγούμενη λίστα (Μιξολυδικός, Λυδικός) να σχετίζονται με έντονα πάθη. Δηλ. με τα Rasa, ας πούμε, της Λύπης, της Οργής κ.λπ. Τους κάτω μουσικούς τρόπους στη λίστα (Υποδωρικός, Υποφρυγικός κ.λπ.) πρέπει να τους θεωρούσε σφοδρά ηδονικούς, δηλ. να σχετίζονται με Rasa σαν αυτά της Χαράς, του Έρωτα κ.λπ. Οπότε στην ουτοπική του Πολιτεία δεχόταν μόνο τον Φρυγικό και τον Δωρικό τρόπο.
Υπάρχει κάπου κι ένα σχετικό σχόλιο του Αριστοτέλη για το ήθοςτων μουσικών τρόπων, μπορεί κάποιος να το βρει;
Ας δοκιμάσω ένα πειραματάκι που δεν ξέρω πόσο έγκυρο είναι. Στην Ινδική κλασική μουσική, οι διάφορες Ragas θεωρούνται ότι βοηθάν να αναδυθεί η καθεμιά και κάποιο συναισθηματικό χρώμα (εξάλλου η λέξη Raga αυτό σημαίνει: "χρωματισμός"). Οπότε θεωρούνται ότι πρέπει να παίζονται σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, σε συγκεκριμένες εποχές και περιστάσεις, να αποφεύγονται σε κάποιες άλλες κ.λπ. Έψαξα να βρω 5 αρχαιοελληνικούς τρόπους σε ποιες Ragas αντιστοιχούν:
Τι συναισθηματικό μπαχαρικό σάς βγάζει ακουστικά η καθεμιά τους; Ακούστε τις (στη σωστή ώρα της ημέρας, όσο μπορείτε), γευτείτε τις κι αποφανθείτε. Δίνω τις απαντήσεις σε μπερδεμένη σειρά: Α.Πόνος της αγάπης, Β.Αισθησιασμός κι ερωτισμός, Γ.Ειρηνικότητα και γαλήνη, Δ.Έρωτας κι αγάπη, Ε.Λύπη, συμπόνοια. Μπορείτε να αντιστοιχίσετε κάθε Raga με το δικό της Rasa;
Επίσης, μπορείτε να βρείτε ακουστικά σε ποιον αρχαιοελληνικό τρόπο αντιστοιχεί κάθε Raga; Οι απαντήσεις σε μπερδεμένη σειρά: Α.Φρυγικός, Β.Υποφρυγικός, Γ.Υπολυδικός, Δ.Δωρικός, Ε.Λυδικός.
Αν πάτε να κλέψετε εδώ, να ξέρετε ότι η αναζήτηση στο ίντερνετ θα σας δώσει τις αντιστοιχίες της κάθε Raga με τις σύγχρονες ονομασίες των μουσικών τρόπων, όχι με τις αρχαίες. Δεν είναι το ίδιο αυτό που λέμε σήμερα π.χ. "Δωρικός τρόπος" μ' αυτό που λέγαν οι αρχαίοι. Οι ονομασίες των τρόπων άλλαξαν τον Μεσαίωνα.
Έχετε υπόψη ότι οι αρχαίοι Έλληνες θα αναγνώριζαν τη μουσική που ήξεραν πολύ περισσότερο στις ινδικές Raga παρά στη δική μας σύγχρονη δυτική μουσική, κλασική, ροκ, έντεχνη, οτιδήποτε.
Θα αφήσω να περάσουν 24 - 48 ώρες και θα δώσω τη σωστή απάντηση στα σχόλια.
Πού είχαμε μείνει;... Α ναι, λέγαμε για τους σαββατογεννημένους. Σε μας γιατί να υπάρχει αυτή η παραδοσιακή αίγλη των σαββατογεννημένων, των ιδιαίτερων ανθρώπων που γεννήθηκαν τη μέρα του Τρόμου; Έχουμε εμείς κάποια Rasa Theory; Συνδεδεμένη μάλιστα με τη μουσική και με τις μέρες της βδομάδας;
Κι όμως έχουμε!
5. Τα Rasa Κάνουν τον Παπά
Η Οκτώηχος είναι αναπόσπαστο μέρος της
Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δεν περιλαμβάνεται στα δόγματα, δε θα τη
βρεις στα Ευαγγέλια, όμως είναι πιο Ορθοδοξία κι απ' το Σύμβολο της
Πίστης. Όλοι είμαστε εξοικειωμένοι μαζί της, απλά ακούγοντάς την απ' τα παιδικά μας χρόνια. Όσο μπορώ να καταλάβω, η
ιστορική καθιέρωση των 8 εκκλησιαστικών ήχων πρέπει να προέρχεται απ' τη Μονή του Αγίου Σάββα στη Συρία, ενώ σημαντικό ρόλο πρέπει να έπαιξε ο Ιωάννης Δαμασκηνός (αν κάνω λάθος, διορθώστε με).
Δεν είναι
κανένα μυστικό ότι οι 8 εκκλησιαστικοί ήχοι αντιστοιχούν σε ισάριθμους
αρχαιοελληνικούς τρόπους. Όμως δεν είναι ίσως τόσο γνωστό ότι κάθε ήχος θεωρείται πως φέρει και το δικό τουήθος. Για παράδειγμα από εδώ:
Ό,τι σημαίνουν τα παραπάνω. Το ίδιο βρίσκεις σ' όλες τις εκκλησιαστικές σελίδες, προφανώς κάποια αρχική πηγή που ο καθένας ξεσηκώνει με copy-paste. Ο Ιωάννης Δαμασκηνός στην Οκτώηχό του είπε κάτι παραπάνω για τη Rasa Theory των εκκλησιαστικών ήχων, όμως δεν είναι δυνατό να παραθέσω τα εκτεταμένα σχόλιά του. Βρήκα ένα μπλογκ που τα έχει και σε νεοελληνική απόδοση για όσους από μας δυσκολευόμαστε με τη γλώσσα του Δαμασκηνού.
Ξέρω επίσης ότι η εκκλησία έχει δύο υμνολογικούς κύκλους για τη διαδοχή των ήχων, έναν εβδομαδιαίο (η εβδομάδα του Α' ήχου, η εβδομάδα του Β' ήχου) κι έναν ενδο-εβδομαδιαίο: η μέρα του Α' ήχου, η μέρα του Β' ήχου κ.λπ. Αν η απορία είναι πώς βολεύονται 8 ήχοι μέσα σε 7 ημέρες, η απάντηση είναι ότι η Κυριακή θεωρείται η όγδοη ημέρα. Το ξέρετε αυτό, έτσι; Εκκλησιαστικώς, η Κυριακή έχει διπλό status, είναι η πρώτη μέρα κι η όγδοη ταυτόχρονα. Όπως ακριβώς είδαμε πιο πάνω ότι στην Ταϊλανδική λαϊκή αστρολογία η Τετάρτη έχει διπλό αστρολογικό status. Δύο διαφορετικοί τρόποι για να βολευτούν τα 8 μέσα στα 7.
Η υπόθεσή μου λοιπόν, η πρότασή μου, από εκεί προήρθε η παραδοσιακή αίγλη των σαββατογεννημένων στη χώρα της φέτας και του ελαιόλαδου: κάτι στην υμνολογία της Εκκλησίας που έχει να κάνει με τον τρομερό ήχο του Σαββάτου (ο μόνος απ' τους 8 ήχους που λέγεται βαρύς) και το ιδιαίτερο ήθος του. Δηλαδή, ο κόσμος της Ελλάδας συνήθισε ν' ακούει υμνολογικά κάτι ιδιαίτερο την ημέρα του Σαββάτου, κάτι που τονίζει έναν ξεχωριστό χαρακτήρα κι έχει τη δική του μουσική γεύση. Όπως δίδαξε ο Πλάτωνας (Πολιτεία 401d): Ο ρυθμός κι η αρμονία διαπερνούν ως τα τρίσβαθα
την ψυχή και την καταεξουσιάζουν μ' όλη τους τη δύναμη.
Όμως εμένα οι δυνατότητες κι οι γνώσεις μου φτάνουν μέχρι εδώ. Τα παραθέτω μήπως κάποιος θέλει και μπορεί να τα ψάξει περισσότερο. Αν προκύψει δημοσίευση, ας τη γράψει υπό τη δική του πένα και το δικό του όνομα.
Μια σκέψη ακόμα, ίσως όλα αυτά έχουν κάτι να κάνουν και με τα χρώματα των ιερατικών αμφίων, δείτε ίσως αν μπορείτε να τα συνδέσετε με τα χρώματα των Rasa από τη Νάτυα Σάστρα. Εμένα μέχρι εδώ φτάνουν οι δυνάμεις μου.
* * * * * * *
Κλείνω με μια καταγγελία. Προσάπτω στον Γιώργο Μαργαρίτη ότι διαφθείρει τα ήθη. Των ήχων, όχι των ανθρώπων! Αρχίζει από χαρά, λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια (ό,τι έχω χάσει από μικρός...), περνά σε ήχο δραματικό και λυπηρό, του Πάθους (το Σάββατο μου μένει), κατόπιν σε ήχο γλυκύ, της Παναγίας (είσαι μαγεμένη...), κατόπιν σε ικέτευση και παθητικότητα προς συναίσθηση αμαρτωλότητας (μέσ' στο σαββατόβραδο...) και κλείνει με τον ήχο του Θεανθρώπου κατά τριφωνία (το τελικό σαββατογεννημένη!) - όμως αν έχω κάνει σφάλμα, διορθώστε με.
Ένα αγαπημένο τραγουδάκι: Τάι Τε Κουν Μα, "Η Εξαγορά". Βγήκε τέλη δεκατίας '90 στην Ταϊλάνδη. Ο καλλιτέχνης είναι κι αυτός αγαπημένος, λέγεται Που (παρατσούκλι), γνωστός στη χώρα. Το τυπικό του όνομα, Πονγκσίτ Καμπί, εδώ η σελίδα του στη Wikipedia. Τα λόγια λένε τα εξής:
Η ΕΞΑΓΟΡΑ
Πάνε δυο χρόνια που εξαφανίστηκες
Οι φήμες λένε ότι σε πουλήσαν οι γονείς σου
Μαρτύρια που έχεις να υποστείς, η φτώχεια θολώνει το μυαλό,
Να πουλάς το κορμί σου στα πορνεία του Νότου
Όμως εγώ σε περιμένω να ξαναγυρίσεις στο χωριό
Κι ας μην έχουμε τηλεόραση, ψυγείο, τι πειράζει;
Ούτε νοιάζομαι για τις αντιλήψεις των παλιών:
Έλα μόνο να βοηθήσεις στο ρύζι και θα 'χουμε ό,τι χρειαζόμαστε
[Ρεφραίν]
Κορίτσι 15 χρονών, που θαύμαζες τον κόσμο των πλουσίων
Όμως αυτός ο κόσμος συνορεύει με το σκοτάδι
Αμέτρητα αντρικά χέρια περάσαν πάνω σου: κουράγιο κι υπομονή
Να μαζέψεις χρήματα να στείλεις στο χωριό, να εξαγοράσεις τον εαυτό σου
Παρόλο που πολλοί σε κακολογούν και σε βλέπουν με στραβό μάτι
Εγώ πάντα σ' αγαπώ, κι ας είσαι ό,τι είσαι
Και παραμένω εδώ, δουλεύω στο ρύζι, στους μπαχτσέδες, στα χωράφια
Να μαζέψω τα χρήματα, να σε εξαγοράσω
Νομίζω, είναι πολύ κατάλληλο τραγούδι για τις μέρες του Πάσχα που έρχονται. Δε λέμε ότι ο Κύριος μας εξαγόρασε με το αίμα Του; Νομίζω, είναι τόσο πασχαλινό όσο και το Η Ζωή εν Τάφω
ΥΓ: Ξέρω, είναι λίγο νωρίς ακόμη, όμως καλό Πάσχα σε όλους, καλή εξαγορά να έχουμε.
Έχετε βιώσει αυτό το αίσθημα ότι μέσα σ' ένα δάσος, ακόμα και τα πιο αγαπημένα μας τραγούδια γίνονται θόρυβος που ενοχλεί; Κάτι ξενόφερτο κι αταίριαστο με τον ήχο νερού που στάζει, κλαδιών που τσακίζουν, φύλλων που παρασέρνονται απ' τον άνεμο, τριζονιών, κραυγών από νυχτοπούλια κ.λπ. Ότι τα τραγούδια μας γίνονται ασέβειες;
Το δάσος έχει δική του Μουσική. Κι η δική μας αστική μουσική δεν κολλάει καλά μ' αυτήν. Πίσω από τη δική μας μουσική κρύβεται η ζωή σε πόλεις, με βιομηχανικά προϊόντα κι ηλεκτρικό ρεύμα. Όμως οι άνθρωποι που ζούνε στα δάση (στις ερήμους, στις στέπες), φτιάχνουν μια εντελώς διαφορετική Μουσική απ' αυτή που έχουμε συνηθίσει.
Μόνο άμα τους ακούσει κανείς θα διαπιστώσει πόσο καλά οι Αβορίγινες μιμούνται ήχους της φύσης. Κάνουν ακόμα και "κοντσέρτα φύσης" όπου κάθε τραγουδιστής μιμείται έναν ήχο (κύματα, άνεμο, δέντρα που βογγάνε, κραυγές φοβισμένων ζώων). Και είναι "κοντσέρτα" εκπληκτικού μεγαλείου κι ομορφιάς (απόσπασμα από το Primitive Music του Marius Schneider, σελ. 9)
Δεν είναι ή "απολίτιστη" ή "ευτελής" η Μουσική του δάσους. Έχει τη δική της επιτήδευση και τη δική της αξία. Απλώς η επιτήδευσή της είναι σε διαφορετική κατεύθυνση από αυτήν που πήρε η δική μας αστική μουσική. Όποιος βίωσε το αίσθημα ότι μέσα στο δάσος ακόμα και τα πιο αγαπημένα μας τραγούδια είναι αταίριαστα, τότε καταλαβαίνει τι εννοώ.
Μια πρωτόγονη μελωδία είναι πάντα μουσική έκφραση μιας ιδέας. Ο πρωτόγονος άνθρωπος τραγουδά μόνο όταν έχει κάτι συγκεκριμένο να εκφράσει. Αν του δείξεις ένα νέο σκοπό, δε θα σταματήσει να σε ρωτά τι είναι αυτό που θέλει να πει η μελωδία. Αν ακούσει έναν σκοπό που του αρέσει, θα βάλει αμέσως δικά του λόγια. Ακόμα και το σφύριγμά του είναι μουσική έκφραση μιας ιδέας (Primitive Music, σελ. 2)
Δίνω λίγα παραδείγματα από Μουσική της Ζούγκλας που βρήκα στο YouTube: πολύτιμες ηχογραφήσεις δασικών τραγουδιών Ακά και Καρέν. Όμως προετοιμαστείτε: δεν είναι τα μουσικά ακούσματα που έχουμε συνηθίσει. Είναι κάτι διαφορετικό. Προετοιμαστείτε γι' αυτό.
Τις μελωδίες θα τις βρείτε απλές, καμία σχέση με τις αστικές μελωδίες που έχουμε μάθει, όμως μην υποτιμάτε τους τραγουδιστές. Δεν είναι άμουσοι, είναι τεχνίτες με τον δικό τους τρόπο. Όχι με τον τρόπο ενός Παβαρότι ή ενός Φρέντι Μέρκιουρι. Παρατηρείστε πώς κρατάν τις νότες, πώς λειτουργούν με μουσικά μικροδιαστήματα που δεν έχουμε στη δική μας μουσική, πώς παράγουν υπέρτονους (overtones) παίζοντας με τα φωνήεντα, πώς εναλλάσσουν ύφος, πώς βάζουν και την καρδιά τους στο τραγούδι.
Το "προσωπικό τραγούδι" μπορεί να τραγουδηθεί μόνο από αυτόν στον οποίο ανήκει. Ίσως μόνο μετά τον θάνατό του μπορεί ένας φίλος ή συγγενής να τολμήσει να το τραγουδήσει στην κηδεία του. Η μελωδία δε χρειάζεται να είναι πρωτότυπη. Αυτό που κάνει ένα τραγούδι "προσωπικό" είναι το ιδιαίτερο ηχόχρωμα που του δίνει ο "πατέρας" του, το ιδιαίτερο ύφος με το οποίο το τραγουδά (Primitive Music, σελ. 11)
Καθώς ακούτε τα τραγούδια να σκέφτεστε ότι είστε σε μια ινδιάνικη φυλή μέσ' στην καρδιά του δάσους:
Μουσική της Ζούγκλας 1 (Ακά)
Η μουσική όχι μόνο δημιουργεί τον κόσμο αλλά τον φροντίζει και τον διατηρεί. Στο νησί του Ερ (Ινδονησία) λένε ότι οι δίδυμοι πρόγονοι Ποπ και Κοντ ζούσαν στην κουφάλα ενός δέντρου ερυθρίνης, μέχρι που φτιάξαν ένα τραγούδι, κατεβήκαν στη γη και "ενώθηκαν στο έδαφος". Στις Αλεούτιες Νήσους θρυλείται ότι ένα κορίτσι με το τραγούδι της ανέστησε άνθρωπο. Στη γλώσσα της φυλής των Ewe, η λέξη "λο" σημαίνει τόσο "τραγουδώ" όσο και "υφαίνω" (Primitive Music, σελ. 48)
Μουσική της Ζούγκλας 2 (Καρέν)
Στα Νησιά του Σολομώντα, όταν τραγουδάνε νέοι άντρες και κάποιος πιάσει τη μελωδία τόσο ψηλά που οι άλλοι δεν μπορούν να τον ακολουθήσουν, πολλές φορές συμβαίνει μια κοπέλα να του κάνει σεκόντο σ' αυτόν τον ψηλό τόνο: σημάδι πως το ζευγάρι είναι ερωτευμένο (Primitive Music, σελ. 3)
Μουσική της Ζούγκλας 3 (Ακά)
Ένας θρύλος του Σουδάν λέει για έναν μουσικό που αγόρασε ένα φλάουτο από έναν σιδηρουργό. Όμως το φλάουτο "δεν τραγουδούσε". Ο σιδηρουργός είπε: "Αυτό είναι μόνο ένα κομμάτι ξύλο. Δεν θα τραγουδήσει άμα δεν έχει καρδιά. Πρέπει να του δώσεις καρδιά. Πάρ' το μαζί σου στη μάχη. Το φλάουτο ν' αντηχεί στο χτύπημα του σπαθιού σου, να βαφτεί στο αίμα. Αίμα απ' το αίμα σου, ανάσα απ' την ανάσα σου. Ο πόνος σου να γίνει δικός του πόνος" (Primitive Music, σελ. 48)
ΥΓ: Μπορείτε να διαβάσετε και να κατεβάσετε εδώ το Primitive Music του Marius Schneider. Αντανακλά βέβαια τη γλώσσα και την έκφραση της εποχής του, 1957, δηλαδή "πρωτόγονοι" άνθρωποι που πιστεύουν σε "πνεύματα" κι έχουν "τοτέμ". Έτσι τα λέγαν τότε... Όμως η ματιά του είναι ωραία, και φαίνεται η αγάπη του για το αντικείμενο. Διαβάστε το, αξίζει τον κόπο.
Αν θέλετε, κρατήστε κι ενός λεπτού σιγή για τους Ακά και τους Καρέν. Το τι έχουν τραβήξει από τους "πολιτισμένους" κατοίκους των πόλεων, μόνο οι ίδιοι το ξέρουν. Διαδεδομένη βιρμανική παροιμία: τα πέντε κακά της ζωής είναι οι πλημμύρες, οι πυρκαγιές, οι κλέφτες, οι κακοήθεις άνθρωποι και η κυβέρνηση.
Μερικές Ταϊλανδικές παροιμίες. Τις εξηγώ λίγο. Αν σας αρέσει κάποια, χρησιμοποιήστε την:
- Ανεβαίνει η παλίρροια; Το ψάρι τρώει το μυρμήγκι. Πέφτει η παλίρροια; Το μυρμήγκι τρώει το ψάρι.
(όταν πέφτει η παλίρροια, πολλά ψάρια μένουν ξεβρασμένα στην άμμο και γίνονται τροφή για μυρμήγκια. Όταν ανεβαίνει η παλίρροια, πολλές μυρμηγκοφωλιές βρίσκονται στο νερό και τα μυρμήγκια γίνονται τροφή για τα ψάρια)
- Το άλογο το αποδεικνύει ο δρόμος, τον άνθρωπο τον αποδεικνύει ο χρόνος
- Γλιτώνεις απ' την τίγρη, πέφτεις στον κροκόδειλο
("από τη Σκύλλα στη Χάρυβδη" ή "απ' το κακό στο χειρότερο")
- Λαγός που θέλει το φεγγάρι
(κάποιος που θέλει κάτι άπιαστο, απραγματοποίητο, "τον ουρανό με τ' άστρα")
- Όταν καβαλήσεις τον ελέφαντα και νιώσεις βασιλιάς του κόσμου, μην ξεχνάς ότι οι άλλοι σε βοήθησαν ν' ανέβεις εκεί
(τυπικά, κάποιος χρειάζεται βοήθεια ν' ανέβει στον ελέφαντα, δεν μπορεί μόνος του)
- Αν δεν χορεύεις καλά, σου φταίει το φλάουτο και το τύμπανο
- Χρυσή σαύρα
(γκινκα τονγκ ή καπομ: κιτρινωπή δενδρόβια σαύρα της ΝΑ Ασίας. Κάποιες φορές έχει κίτρινη λωρίδα στον λαιμό, σα να φοράει χρυσό μενταγιόν. Μεταφορικά, ο πλούσιος που βλέπει αφ' υψηλού τον φτωχό, ο άνετος που βλέπει αφ' υψηλού τον ταλαιπωρημένο)
χρυσή σαύρα
- Aυτός που σπάει το φλάουτο
(drama queen, αυτός που το παρακάνει με την κλάψα, σα μουσικός που φτάνει να σπάσει το φλάουτό του)
- Ψάχνεις βελόνα στον ωκεανό
(εντυπωσιακά παρόμοιο με το δικό μας "ψάχνεις βελόνα στα άχυρα")
- Αυτός που σφάζει το βόδι όταν τελειώσει το όργωμα
(αχάριστος, αγνώμων, σφάζει το βόδι όταν παύει να το χρειάζεται)
- Άσπρος ελέφαντας στη ζούγκλα
(δύσκολο να εξηγηθεί!... Ο "άσπρος ελέφαντας", τσανγκ πουακ, είναι ο πολύ σπάνιος ελέφαντας-αλμπίνος, ένα συμβολικό, αξιοθαύμαστο, σχεδόν μυθικό ζώο. Υπάρχουν πολλές ταϊλανδικές παροιμίες και εκφράσεις με τον "άσπρο ελέφαντα", π.χ. ο Γαλαξίας είναι "ο δρόμος του άσπρου ελέφαντα", ενώ αν αποκαλέσεις έναν άνθρωπο "άσπρο ελέφαντα" εννοείς ότι είναι προικισμένος ή σοφός ή ιδιαίτερος ή εξαιρετικά όμορφος ή σπάνια καλόκαρδος ή χαρισματικός κ.λπ. Δεν είναι ακριβώς άσπρος, η ταϊλανδική έκφραση περισσότερο σημαίνει "ο ευοίωνος ελέφαντας", όμως στα αγγλικά ο όρος white elephant έχει επικρατήσει)
άσπρος ελέφαντας
(Οπότε, η παροιμία "άσπρος ελέφαντας στη ζούγκλα" σημαίνει ότι τον ιδιαίτερο άνθρωπο θα τον βρεις πολύ δύσκολα, σαν να ψάχνεις στη ζούγκλα για το σπάνιο ζώο)
- Και μια παραδοσιακή ταϊλανδική ευχή σε κάποιον που χάνει αγαπημένο πρόσωπο, αντί για τα δικά μας "συλλυπητήρια": Εύχομαι να οδηγηθεί σε μέρος που να του αρέσει
Eίναι δυνατόν να υπάρχει άνθρωπος που αγαπά ένα τραγούδι το οποίο λέγεται «Θαλάσσιος Φράχτης»;
Κι όμως είναι.
Στις 26 Δεκεμβρίου 2004, γύρω στις 06:28 το πρωί, έγινε ο φοβερός υπερσεισμός 9,1–9,3 Ρίχτερ ανοιχτά της Σουμάτρας. Ο τρίτος μεγαλύτερος καταγεγραμμένος σεισμός της ιστορίας. Δύο τεκτονικές πλάκες πήραν διαζύγιο 20 μέτρων μεταξύ τους, χωρίσαν τα τσανάκια τους δημιουργώντας μια διάρρηξη που επεκτάθηκε βόρεια με ταχύτητα 2 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Επί 10 λεπτά χόρευε ο φλοιός της Γης. Άλλαξε ο χάρτης του Ινδικού: πολλά νησιά, νησάκια και βραχονησίδες ξαφνικά υψώθηκαν κι αύξησαν το μέγεθός τους, ενώ άλλα βυθίστηκαν κι εξαφανίστηκαν. Άλλος ήταν ο πλανήτης Γη ως τις 26/12/2004, 06:28 το πρωί, άλλος έγινε μετά τις 26/12/2004, 06:38 το πρωί. Άλλαξε κι η τροχιά της Γης γύρω απ’ τον Ήλιο.
Ο πυθμένας του Ινδικού καταβυθίστηκε 6 μέτρα σε κάποιες γεωγραφικές περιοχές, σε άλλες ανυψώθηκε 2 μέτρα. Βάλτε στην εικόνα και μερικά χιλιόμετρα νερού πάνω απ’ τον πυθμένα. Ο λόξυγγας αυτός του πλανήτη οδήγησε στην εκτόπιση ανυπολόγιστων όγκων νερού, που δημιούργησαν τσουνάμια τα οποία επί τρεις μέρες ρήμαζαν τα πάντα σε 15 χώρες γύρω-γύρω (κλίνεται η λέξη «τσουνάμι»;... «το τσουνάμι, του τσουναμιού, τα τσουνάμια», λέμε κάτι τέτοιο;). Υπάρχει κόσμος που είδε τη στάθμη της θάλασσας να υψώνεται 30 μέτρα μέσα σε λίγη ώρα. Υπάρχουν δύτες που γίναν «λουόμενοι» μέσα σε λίγη ώρα. Υπάρχουν βάρκες που γίναν «υποβρύχια» μέσα σε λίγη ώρα. Τελικό αποτέλεσμα: γύρω στους 250.000 νεκρούς, ενώ η αποτίμηση των συνολικών καταστροφών ανυπολόγιστη. Χώρια ο φόρος αίματος των διάφορων μετασεισμών: «το πτώμα μετά από τρεις μέρες στη θάλασσα έχει μελανιάσει εντελώς... το βγάζεις και δεν ξέρεις αν είναι άντρας ή γυναίκα»
Η Ταϊλάνδη έχει γύρω στα 800 km ακτογραμμής στη Θάλασσα του Ανταμάν (Ινδικός), που οριοθετούν ένα μπλοκ κοραλλιογενών υφάλων περίπου 12.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η ακτογραμμή αυτή χτυπήθηκε από τα τσουνάμια και μέσα σε λίγη ώρα από
«επικράτεια» έγινε «υφαλοκρηπίδα». Κάποια απ' αυτά τα 800 km ακτογραμμής ήταν «ανεπτυγμένα». Πα να πει πεντάστερες ξενοδοχειάρες, resorts, beach bars, εστιατοράρες, boutique hotels, παραλιάρες με ομπρέλες, ξαπλώστρες κι άλλες τέτοιες ευλογίες. Κι αναπόφευκτα λύματα στη θάλασσα.
Επίσης πα να πει βιομηχανία παραγωγής θαλασσινών. Τον Ινδικό Ωκεανό να τον σκέφτεστε ως το μεγαλύτερο ιχθυοτροφείο του κόσμου. Εργοστασιάρες με διεθνείς εξαγωγές, εντατική γαριδοπαραγωγή να ταΐσει όλον τον πλανήτη, εξοντωτικό ψάρεμα, πολυεθνικές με τζίρο δισ. δολλαρίων, στόλος καϊκιών με Βιρμανούς, Βιετναμέζους, Ταϊλανδούς, Λαοτιανούς σκλάβους, ξεβρασμένους επί μήνες στον ωκεανό που τους ταΐζουν αμφεταμίνες να δουλεύουν 20 ώρες το 24ωρο (ας μην τα ξέρουν αυτά οι τουρίστες κι οι καταναλωτές). Κι αναπόφευκτα λύματα στη θάλασσα.
Έχετε φάει γαρίδες, ψάρια, θαλασσινά της Ταϊλάνδης, είμαι σίγουρος.
Κάποια απ' αυτά τα 800 km ακτογραμμής έμειναν «υπανάπτυκτα». Πα να πει ψαροχώρια, μικροί οπωρώνες και ρυζοχώραφα, μηδέν τουριστικό συνάλλαγμα, τοπικά πνεύματα, σαμάνοι και θρύλοι, «τσιγγάνοι της θάλασσας», ψαρόβαρκες, νεροβούβαλοι αντί γι' αγροτικά αυτοκίνητα... τέτοια τριτοκοσμικά.
Το θέμα όμως είναι ότι το «ανάπτυξη» με τα αναπόφευκτα λύματά του είναι εχθρός των κοραλλιογενών υφάλων, όπως η αράχνη εχθρός της μύγας.
Και το άλλο θέμα, ότι οι κοραλλιογενείς ύφαλοι είναι φυσικοί φράχτες απέναντι στη σφροδρότητα των τσουναμιών, απορροφούν την ενέργεια των κυμάτων και φτάνουν ηπιότερα στην ακτή. Όπως επίσης και τα μανγκρόβια (στα αγγλικά mangrove), παράκτια δάση θαμνόδεντρων που λειτουργούν ως αερόσακος: διασπέρνουν τα παλιρροΐκά κύματα, περιορίζουν τις πλημμύρες και τις αποστραγγίζουν γρήγορα. Το «ανάπτυξη» είναι εξίσου φυσικός εχθρός και των μανγκρόβιων: η ισοπέδωσή τους προκειμένου να χτιστούν resorts και φάρμες γαρίδων. Ας βρω καμιά φωτο στο ίντερνετ:
μανγκρόβια
Τι ανακάλυψε η Ταϊλάνδη μετά το σοκ της 26ης Δεκεμβρίου 2004; Κατά κανόνα, όσο πιο «ανάπτυξη» μια περιοχή, τόσο φονικότερα χτυπήθηκε από το καταστροφικότερο τσουνάμι της ιστορίας. Διότι το «ανάπτυξη» είχε ρημάξει τους φυσικούς φράχτες, τους κοραλλιογενείς υφάλους, και τους φυσικούς αερόσακους, τα μανγκρόβια. Ενώ όσο πιο «υπανάπτυκτη», τόσο πιο ήπια την έβγαλε και σώθηκαν ζωές. Είχε φράχτες ν' απορροφήσουν την ενέργεια των τσουναμιών. Κι οι τοπικοί ψαράδες αγαπούν τους κοραλλιογενείς υφάλους. Έχεις κοράλια; Άρα έχεις επίσης και κοντά 600 είδη ψαριών, όστρακα, γαρίδες, κάβουρες.
Τέλος πάντων, δεν είναι πολιτική η ανάρτηση. Απλώς να πω για ένα τραγούδι που μου αρέσει. Λέγεται Ρούα Ταλέ: Θαλάσσιος Φράχτης. Το βγάλαν οι Καραμπάο λίγο μετά το σοκ της 26ης Δεκεμβρίου 2004. Ήταν η πρώτη περίοδός τους, τότε που οι Καραμπάο ήταν ακόμα λαϊκοί - κομμουνιστές - δημοκρατικοί, κάτι τέτοιο. Πάντως βγάζαν κι ενδιαφέροντα τραγούδια τότε. Τα λόγια λένε τα εξής:
ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΦΡΑΧΤΗΣ
Η αύρα του ωκεανού φυσά και φέρνει ιστορίες της θάλασσας
Λέει ότι στην άκρη του ωκεανού, κοντά στην ακτογραμμή
Η νότια θάλασσα κάποτε είχε κοράλια
Πάνε όμως, χάθηκαν, τα χάλασαν οι άνθρωποι
Στον ωκεανό κάποτε είχε κάβουρες, στρείδια, ψάρια, γαρίδες
Είχαν το σπίτι τους στα κοράλια
Ο ωκεανός χαρούμενος; Οι άνθρωποι χαρούμενοι
Ο ωκεανός πεθαίνει; Οι άνθρωποι πεθαίνουν μέσ’ στη μοναξιά
[Ρεφραίν]
Η θάλασσα έχει ζωή (ζωή), η θάλασσα έχει καρδιά (καρδιά)
Πάμε τουρισμό στη θάλασσα; (πάμε!)
Πάμε να βουτήξουμε, να δούμε κοράλια;
Η αύρα του ωκεανού λέει μια θλιβερή ιστορία
Μας θυμίζει πως ο ωκεανός μπορεί να γίνει επικίνδυνος
Και θα ζητήσει πολλές ζωές
Αν οι άνθρωποι καταστρέψουν την ακτή
Αφήστε τον ωκεανό να μείνει όπως είναι
Να έχει έναν φράχτη από κοράλια
Αν ο θαλάσσιος κόσμος μείνει έτσι όμορφος
Τότε κι ο κόσμος των ανθρώπων θα μείνει βιώσιμος
[Ρεφραίν]
Η θάλασσα έχει ζωή (ζωή), η θάλασσα έχει καρδιά (καρδιά)
Πάμε τουρισμό στη θάλασσα; (πάμε!)
Πάμε να βουτήξουμε, να δούμε κοράλια;
Κρυστάλινα νερά! Παραδεισένιες παραλίες! Οι τουρίστες που πάνε διακοπές στη θάλασσα περνάνε υπέροχα!
Εδώ η σελίδα των Καραμπάο στη Wikipedia. Υποθέτω, δεν τους ξέρετε. Υποθέτω, ξέρετε τους Scorpions. Έχετε υπόψη ότι μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια κόσμος δεν έχει ιδέα για τους Scorpions. Όμως ξέρει καλά τους Καραμπάο.
Πιστεύω, το 'χετε δει στα διεθνή νέα. Μοιάζει ότι το ξεκινήσαν φοιτητές, όπως και το Πολυτεχνείο σε μας - και ξέρετε ποιο ήταν το αρχικό σύνθημα στο Πολυτεχνείο, έτσι; Ελπίζω να είναι ιστορική στιγμή, απ' την καρδιά μου το ελπίζω (αν και έχω μάθει να περιμένω μόνιμα το χειρότερο...). Όμως τα τελευταία 20 χρόνια δεν υπάρχει σχεδόν ούτε μία οικογένεια σ' αυτή τη χώρα να μην ξέρει κάποιον που έχει βασανιστεί, δολοφονηθεί, εξαφανιστεί, φυλακιστεί, τρομοκρατηθεί, εξοριστεί.
Για αξιόπιστη πληροφόρηση μπορείτε να εμπιστευτείτε το Prachatai.
Για ενδιαφέρουσες σχετικές πανεπιστημιακές έρευνες, δείτε το New Mandala.
Απλώς να πω για ένα αγαπημένο τραγούδι κι έναν αγαπημένο καλλιτέχνη.
Το τραγούδι λέγεται Γιοτ Τσάι – ας πούμε «Ο Άντρας της Χρονιάς» – βγήκε τέλη δεκαετίας του ’90 στην Ταϊλάνδη κι ακούστηκε αρκετά. Ήταν εποχή που μπορούσες να πεις κάποια παραπάνω πράγματα στα τραγούδια σου, σήμερα δεν υπάρχει περίπτωση να βγάλεις ανάλογο τραγούδι.
Αναφέρεται σε πραγματικό γεγονός. Αυτά που ξέρω: διευθυντής δημόσιας υπηρεσίας (δεκαετία του ’80) που επέμενε να λέει «όχι» σε μίζες επιχειρηματιών. Η υπόθεσή του μαθεύτηκε, εκτιμήθηκε, θαυμάστηκε, μια εφημερίδα τον ανακήρυξε «Άντρα της Χρονιάς», ο μόνος αδιάφθορος μέσα στην πάνδημη διαφορά: Γιοτ Τσάι. Αν κάποιος ξέρει περισσότερα, ας μου στείλει e-mail.
Οι στίχοι λένε τα εξής (με λίγη ελευθερία στη μετάφραση):
Τον είπαν Άντρα της Χρονιάς, έχει γυναίκα, τρία παιδιά
Δουλεύει σκληρά όλη μέρα
Και δέχεται τις δουλειές που του δίνουν στη δημόσια υπηρεσία
Χωρίς παράπονο
Ποτέ δεν έφτασε να γλύψει ανωτέρους
Ποτέ δεν έφτασε να υποχωρήσει σε φοβέρες
Κοιτάζει τη δουλειά του και προσπαθεί να δουλεύει μόνος
Σου λέει: οι δημόσιοι υπάλληλοι πρέπει να υπηρετούν ακούραστα τον απλό κόσμο
Πολλοί του λέγαν τον πόνο τους
Για τη διαφθορά του ταϊλανδικού δημοσίου:
«Είσαι η μεγαλύτερή μας ελπίδα,
Βόηθα να χτίσουμε μια νέα, όμορφη χώρα»
Τον κοιτούσαν οι συνάδελφοι στη δουλειά
Φοβόντουσαν μην ξεπεράσει όρια:
Δεν μπαίνεις στον πειρασμό να κάνεις λαδιές;
Δε θες να γίνεις πλούσιος;
Εσύ, ο κορυφαίος δημόσιος υπάλληλος της Ταϊλάνδης;
Όμως ποτέ δεν πήρε μίζα από κανέναν
Ποτέ δεν απογοητεύεται που μένει φτωχός
Συνεχώς λέει στα παιδιά του:
«Δεν πειράζει που είμαστε φτωχοί,
Ο πατέρας δεν θα σας ντροπιάσει,
Οι τρανοί πρέπει να υπηρετούν τον λαό ακούραστα»
Με τον καιρό άρχισε να στήνεται ένα δίκτυο γύρω του
Από λαμπρούς και σπουδαίους,
Τους νονούς που κάναν κουμάντο στην πόλη
Μέχρι που φτάσαν σε σύγκρουση
H ιστορία δεν έχει happy end:
Μια μέρα ο άντρας της χρονιάς βρέθηκε νεκρός σ’ έναν επαρχιακό δρόμο
Γιατί να πεθάνει; Ποιος τον ήθελε νεκρό;... Μη μιλάς, κάνε τον χαζό
Γιατί να πεθάνει; Ποιος έβαλε να τον σκοτώσουν;... Η υπόθεση θάβεται στο αρχείο
Γιατί να πεθάνει ο κορυφαίος δημόσιος υπάλληλος της Ταϊλάνδης;...
Γιατί να πεθάνει; Ποιος τον ήθελε νεκρό;... Σουτ! Κάνε τον χαζό
Η υπόθεση θάβεται στο αρχείο
Δώστε εύσημα και στον καλλιτέχνη, ήθελε κάποιο θάρρος να βγάλεις τέτοιο τραγούδι ακόμα και τότε: λέγεται Που (παρατσούκλι), γνωστός στην Ταϊλάνδη. Το τυπικό του όνομα, Πονγκσίτ Καμπί. Εδώ η σελίδα του στη Wikipedia. Μεγάλωσε πια κι αυτός (λες και ήταν χθες).
Τώρα που γράφω (6/5/20), η Ταϊλάνδη επισήμως έχει 2988 κρούσματα και 54 νεκρούς από τον ιό (τα πραγματικά νούμερα αγνοούνται), απαγόρευση κυκλοφορίας από τις 22:00 ως τις 04:00, κλειστά όλα, υποχρεωτική χρήση μάσκας δημοσίως, καραντίνα κ.λπ. Λίγη από την εμπειρία της χώρας με την κορωνοκατάσταση:
Πλήθος κόσμου παλεύει να αρπάξει κούτες με μπύρες: Στην Ταϊλάνδη ίσχυε απαγόρευση πώλησης αλκοόλ για περίπου ένα μήνα. Το μέτρο ήρθη στις 3/5/20, οπότε πολύς κόσμος ξεχύθηκε ΑΜΕΣΩΣ να αγοράσει αλκοόλ. Σε κάποιο σούπερ μάρκετ της Μπανγκόκ, μόλις οι πελάτες είδαν τον μεταφορέα να φέρνει τα χαρτόκουτα μπύρες, όρμηξαν ποιος θα τα πρωτοπάρει με σκηνές καθόλου κομψές.
Τώρα που γράφω (10/4/20), η Ταϊλάνδη επισήμως έχει 2473 κρούσματα και 33 νεκρούς από τον κορωνοϊό, απαγόρευση κυκλοφορίας από τις 22:00 ως τις 04:00, στρατός κι αστυνομία στους δρόμους, μέχρι 2 χρόνια φυλακή για όποιον διαδίδει fake news. Ας δούμε λίγη από την εμπειρία της χώρας με τον ιό (αν και αρχίζουν να είναι δύσκολες οι ειδήσεις από Ταϊλάνδη, κινδυνεύει κάποιος να πάει φυλακή ως διαδώστης fake news):
- ΜΑΣΚΕΣ ΣΕ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΑ
Είναι λίγο περίεργη η εικόνα νεογέννητων με ιατρικές μάσκες.
Όλα αρχίζουν να είναι λίγο περίεργα πλέον.
- "ΣΙΒΙΛΑΪ" Δεν θέλει κάποιος να είναι δυτικός στη σημερινή Ταϊλάνδη: ο ιός γίνεται αντιληπτός ολοένα και περισσότερο ως "ξενόφερτος". Κάτι που μας το φέραν οι "βρωμιάρηδες δυτικοί" (και οι "μετανάστες", οι "εκπατρισμένοι" κ.α.). Μαγαζιά που αρνούνται να πουλήσουν μάσκες σε δυτικούς ("μάσκες μόνο για Ταϊλανδούς"), στρατιώτες σε σημεία ελέγχου που τραμπουκίζουν όποιον δυτικό βλέπουν, αναρτήσεις στο facebook που καλούν τον κόσμο να φτιάξει σφεντόνες και να βάλει στόχο τους δυτικούς στον δρόμο... τέτοια ωραία.
Είναι αστείο. Στην ταϊλανδική γλώσσα υπάρχει η λέξη σιβιλάι. Σημαίνει "πολιτισμός" και "εκπολιτίζω". Είναι δάνειο από τα αγγλικά ("civilize"). Επί 1,5 αιώνα η ταϊλανδική μεσαία τάξη αντέγραφε και πιθήκιζε τη Δύση, ένιωθε οπισθοδρομική μπροστά της, λάτρευε οτιδήποτε δυτικό. Μέχρι και λέξη έφτιαξε για την ανωτερότητα της Δύσης. Τώρα, πρώτη φορά που η Δύση αρχίζει να γίνεται απεχθής (ανάραγια, το αντίθετο του σιβιλάι, ας πούμε "βάρβαρος", "άξεστος", "απολίτιστος").
εκεί στο νότο, εκεί που κλήρωσε ο έρωτας στο λόττο
O ταϊλανδικός νότος, η περιοχή που η χώρα γειτνιάζει με Μαλαισία, είναι στην πίσω πλευρά του φεγγαριού. Δεν ακούτε πολλά γι' αυτόν, όμως το αίμα εκεί χύνεται τακτικά. Επί έναν αιώνα καταπιεσμένοι μουσουλμάνοι από τις βουδιστικές χούντες και ημιχούντες κυβερνήσεις της Ταϊλάνδης, φτιάξαν αντάρτικες ομάδες και γίναν σκληροπυρηνικοί. Απέναντί τους, στρατιωτικοί που, υπό επιφάσεις, ελέγχουν τοπικές επιχειρήσεις, μπουρδέλα και διάφορα λαθρεμπόρια στα σύνορα, φαύλοι κύκλοι ασχήμιας και αίματος... άστα να παν.
Μια κατάσταση που κανείς δεν έχει 100% δίκιο και το περισσότερο άδικο το έχουν οι στρατιωτικοί. Βγαίνεις στον δρόμο και δεν ξέρεις αν θα σκάσει βόμβα δίπλα σου ή αν θα στην πέσουν ένοπλοι (οι οποίοι μπορεί να είναι η επίσημη αστυνομία ή ο επίσημος στρατός της χώρας σου).
Δεν θέλετε να ζήτε εκεί
Τώρα που γράφω (6/4/20), η Ταϊλάνδη επισήμως είναι στα 2169 κρούσματα και 23 νεκρούς (τα νούμερα σίγουρα δεν είναι αληθινά) από τον ιό, απαγόρευση κυκλοφορίας από τις 22:00 ως τις 04:00, στρατός κι αστυνομία στους δρόμους, τα πάντα κλειστά, μέχρι 2 χρόνια φυλακή για όποιον διαδίδει fake news. Λίγη από την εμπειρία της χώρας με τον ιό:
- ΡΩΣΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ Τρεις Ρώσοι τουρίστες βρίσκουν κατάλυμα σε βουδιστικό ναό. Μείναν παγιδευμένοι στην Ταϊλάνδη, τους τέλειωσαν τα λεφτά, οπότε τους προσέφεραν κατάλυμα οι μοναχοί στο ναό και τους συντηρούν οι ντόπιοι. Μπράβο τους.
Είναι πολλοί οι τουρίστες που παγιδεύτηκαν στην Ταϊλάνδη και δεν μπορούν να γυρίσουν στις χώρες τους.
- ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ?
Κοντά 200.000 ιατρικές μάσκες με προορισμό τη Γερμανία "κατασχέθηκαν" στην Μπανγκόκ καθώς άλλαζαν αεροπλάνα κι οδηγήθηκαν στις ΗΠΑ, καταγγέλει ο Andreas Geisel, κυβερνητικός αξιωματούχος του κρατιδίου του Βερολίνου: "μέθοδοι Άγριας Δύσης, πράξη πειρατείας". Η αμερικάνικη εταιρεία που για λογαριασμό της κατασκευάστηκαν οι μάσκες το αρνείται. Ίσως διαδίδω fake news και πάω 2 χρόνια φυλακή
- ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΙ Αυτά δεν είναι fake news: η χούντα
κυβέρνηση της χώρας κάνει τη μια εγκληματική αστοχία μετά την άλλη στην
αντιμετώπιση της πανδημίας. Στις 3 Μαρτίου απαγόρευσε όλες τις
αθλητικές δραστηριότητες, όμως συνέχισαν οι αγώνες μποξ σε στάδια
συμφερόντων του στρατού. Εντωμεταξύ, η μαριονέτα των στρατιωτικών ο βασιλιάς της χώρας κάνει ντόλτσε βίτα στη Γερμανία με τους υπηρέτες και τους φίλους του.
Λίγη από την εμπειρία της Ταϊλάνδης με τον κορωνοϊό. Αυτή τη στιγμή που γράφω (31/3/20), η χώρα επισήμως έχει 1651 κρούσματα και 10 νεκρούς, κλειστά σχολεία και μαγαζιά όμως όχι απαγόρευση κυκλοφορίας ακόμα:
- ΕΛΕΦΑΝΤΕΣ
Ένας γενικός κανόνας που έχω καταλάβει, ότι τώρα είναι προτιμότερο να είσαι ζώο παρά άνθρωπος, και προτιμότερο απ' όλα να είσαι άγριο ζώο. Σε δύσκολη θέση βρίσκεται μια ειδική κατηγορία ζώων, άγριων μεν που όμως έφτασαν να εξαρτώνται από ανθρώπους, όπως τα πιθηκάκια του Lopburi. Ή οι ελέφαντες της Ταϊλάνδης που επιβίωναν από την ακαταμάχητη γοητεία που ασκούσε στους τουρίστες η προοπτική ν' ανεβούν πάνω του. Τώρα όμως που δεν υπάρχουν τουριστικές selfie πάνω στον ελέφαντα λόγω covid-19, τα ζώα αρχίζουν να κινδυνεύουν (ένας ελέφαντας θέλει περίπου 200 κιλά τροφή την ημέρα, δεν είναι απλή η συντήρησή του).
- ΦΥΛΑΚΗ
Κάποιες φήμες που διαδόθηκαν για τον ιό, πυροδότησαν στασιασμό περίπου 100 κρατουμένων σε μια φυλακή του Buriram (μικρή πόλη της Ταϊλάνδης), με φωτιές σε στρώματα και σπασίματα. Μέσ' στην αναμπουμπούλα, κάποιοι βρήκαν ευκαιρία να δραπετεύσουν.
"Ταϊλανδική φυλακή" καλείται ένα κτίριο που θέλει κανείς να ξέρει μόνο απ' έξω, μην το μάθει από μέσα.
