Το Αδράχτι Της Ανάγκης

Γράφω τα παρακάτω μήπως κάποιος έχει δημοσίευση, μια παρατήρηση που δεν είδα να έχει κάνει κανένας. Το πρότεινα και σε μια φίλη, όμως πέρασε ο καιρός που ενδιαφερόμασταν για δημοσιεύσεις. Φυσικά, πρέπει πρώτα να κάνει ένα συστηματικό ψάξιμο σε ιστορικές πηγές όποιος θέλει να δημοσιεύσει: 

 

1. Η Παγκόσμια Ιδιαιτερότητα 

Η Ελλάδα έχει μια παγκόσμια ιδιαιτερότητα: μοιάζει ότι είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που ονομάζει τις υποδιαιρέσεις του κύκλου «μοίρες». Όμως έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ τη λέξη που δεν την προσέχουμε• μετράμε τις γωνίες με μοιρογνωμόνιο, λέμε ιδιωματικά «έκανε στροφή 180 μοιρών» κ.ο.κ. Δεν είναι απλό! Ας πούμε, οι αγγλόφωνοι μιλάνε για degrees. Το ίδιο και σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες που κοίταξα με το Google Translate: ένας κύκλος έχει 360 Grad (γερμανικά) ή 360 degres (γαλλικά) ή 360 grados (ισπανικά) ή 360 gradi (ιταλικά) ή 360 grader (σουηδικά). Ακόμα και στα ρώσικα, ο κύκλος έχει 360 градусы, το οποίο σύμφωνα με το Google Translate προφέρεται «γκράντουσι». 

Δύο ερωτήματα: 1) Γιατί ειδικά εμείς στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε αυτήν την περίεργη λέξη για τις υποδιαιρέσεις του κύκλου, «μοίρες», ενώ όλος ο υπόλοιπος κόσμος διαιρεί τον κύκλο σε «βαθμούς»; Στο ίντερνετ που κοίταξα δε βρήκα κανέναν να έχει προβληματιστεί γι' αυτό και καμία σχετική πληροφορία. 2) Γιατί είναι σημαντικό αυτό; 

Εδώ θ’ ασχοληθώ με το πρώτο ερώτημα. 

 

2. Η Πόλη με τον Φάρο και τη Βιβλιοθήκη 

Πιστεύω ότι ο όρος «μοίρες» για τις υποδιαιρέσεις του κύκλου επιλέχθηκε από κάποιους λόγιους όταν συγκροτήθηκε το νέο Ελληνικό κράτος και το εκπαιδευτικό του σύστημα, ξεσηκώνοντας αρχαία κείμενα. Δεν το ξέρω στα σίγουρα κι εδώ θα χρειαστεί να κάνει λίγο ψάξιμο όποιος θέλει να δημοσιεύσει, όμως μου φαίνεται εύλογο: πήραμε αμέτρητες λέξεις από τους αρχαίους όταν, ως κράτος, ονομαστήκαμε «Ελλάδα». Οπότε, πρέπει να κοιτάξουμε σε αρχαίες πηγές για την περίεργη λέξη «μοίρες». 

Οι Έλληνες πήραν τη διαίρεση του κύκλου σε 360 ίσα μέρη από τους Βαβυλώνιους και το εξηκονταδικό τους σύστημα (για την ακρίβεια, μείγμα δεκαδικού κι εξηκονταδικού). Δε χωρά αμφιβολία σ’ αυτό, όλοι οι μελετητές συμφωνούν. Μη διαβάσετε τα παρακάτω γραμματάκια: Εξάλλου και μεταξύ μας τώρα, οι Έλληνες πήραν από την Ασία μυθολογία, ιατρική, μαθηματικά, θεούς και θεές, μουσική, νομική επιστήμη, αστρολογία/αστρονομία, μαντεία, φιλολογία, λέξεις στη γλώσσα τους, θρησκευτική τεχνολογία, αλφάβητο κ.α. Πήραν περίπου... τα πάντα από την Ασία! Ε, δε θα παίρναν κάτι ακόμα; Όμως αυτό ας μείνει μεταξύ μας και μην το πείτε πουθενά. 

Μα αφού σας είπα να μην τα διαβάσετε!

Ψάχνοντας στο ίντερνετ, βρήκα ότι η διαίρεση του κύκλου σε 360 ίσα μέρη εμφανίζεται πρώτη φορά στα κείμενα του Υψικλή (190 – 120 π.Χ., Αλεξάνδρεια), του Αρίσταρχου (310 – 230 π.Χ., Σάμος, πέθανε στην Αλεξάνδρεια), του Τιμόχαρι (320 – 260 π.Χ., Αλεξάνδρεια), ενός μαθητή του ονόματι Αρίστυλος (δεν ξέρουμε πολλά γι’ αυτόν), και του Ίππαρχου (190 – 120 π.Χ., Ρόδος, σε απόσταση πλεύσης είναι η Αλεξάνδρεια), όμως κανείς δεν αναφέρει ποια λέξη χρησιμοποιούσαν. 

Δείχνει λοιπόν ότι η λέξη «μοίρα» μάλλον ήρθε από την Αλεξάνδρεια των Πτολεμαίων και τη Βιβλιοθήκη της κάπου στον 3ο – 2ο αιώνα π.Χ. Μπορεί και λίγο αργότερα από τον Ερατοσθένη. Πάντως, ήρθε μετά από το γεγονός κι από κάποιον που πρόσεξε μια πονηρή φρασούλα σ’ αυτό. Ποιο ήταν το γεγονός; 

Η διάδοση της Πολιτείας του Πλάτωνα. 

 

3. Το Αδράχτι της Ανάγκης 

Η Πολιτεία ήταν το έπος του Πλάτωνα. Ό,τι ήταν π.χ. η Ιλιάδα για τον Όμηρο ή η Φόνισσα για τον Παπαδιαμάντη ή ο Φάουστ για τον Γκαίτε ή τα self-test για το Μητσοτάκη, ήταν κι η Πολιτεία για τον Πλάτωνα. Κατά πάσα πιθανότητα, δεν την είχε για να διαδοθεί ευρέως. Ήταν μάλλον ιδιαίτερο έργο για τον Πλάτωνα, κάτι μόνο για επιλεγμένους λίγους, κι οι μαθητές του στην Ακαδημία, μετά το θάνατό του, αντέγραψαν και διέδοσαν την Πολιτεία.

Να σημειώσω εδώ ότι όλοι οι μελετητές του Πλάτωνα συμφωνούν: ο Δάσκαλος ποτέ δε γράφει κάτι τυχαία στα έργα του. Δε γράφει για να γεμίσει σελίδες. Άμα γράφει κάτι, έχει λόγο που το λέει. 

Λοιπόν, ο τόπος είναι η Αλεξάνδρεια, ο χρόνος είναι 200–300 π.Χ. κι έχει ήδη αρχίσει το «ο θεϊκός Πλάτωνας», «γιος του Απόλλωνα» κ.λπ. Είμαστε στο μύθο του Ηρ που κλείνει την Πολιτεία: οι ψυχές ετοιμάζονται να γεννηθούν και περνούν από το αδράχτι της Ανάγκης («που ούτε οι θεοί δεν τα βάζουν μαζί της», νομίζω Ησίοδος). Έμφαση δική μου: 

Τούτο το αδράχτι στρεφότανε πάνω στα γόνατα της Ανάγκης. Απάνω σε καθέν' από τους κύκλους του στεκότανε από μια Σειρήνα ... Γύρω από τό αδράχτι και σε ίσες αποστάσεις κάθονταν απάνω σε θρόνο οι τρεις Μοίρες, θυγατέρες της Ανάγκης, η Λάχεση, η Κλωθώ και η Άτροπος, με άσπρα φορέματα και στέμματα στο κεφάλι• συνόδευαν με το τραγούδι τους την αρμονία των Σειρήνων ψάλλοντας η Λάχεση τα περασμένα, η Κλωθώ τα τωρινά κι η Άτροπος τα μέλλοντα (Πολιτεία 617bc) 

Να γιατί ονομάζουμε τις υποδιαιρέσεις του κύκλου «μοίρες»! Αυτό προτείνω. Κάποιος στην Αλεξάνδρεια των Πτολεμαίων και τη Βιβλιοθήκη της διάβασε προσεκτικά την Πολιτεία και πρόσεξε αυτήν την αθώα φρασούλα του Πλάτωνα: σε ίσες αποστάσεις. Όταν πήρε από τους Βαβυλώνιους την υποδιαίρεση του κύκλου σε 360 ίσα μέρη, τα ονόμασε «μοίρες» κι ο όρος καθιερώθηκε. Ποντάρω στον Ερατοσθένη, γιατί εκτός από μαθηματικός ήταν και Μουσικός (όπως κι ο Πλάτωνας). Μετά από 2000 χρόνια, όταν συγκροτήθηκε το εκπαιδευτικό σύστημα του νέου Ελληνικού κράτους, κάποιοι λόγιοι ξεσήκωσαν αρχαίες πηγές κι επανέλαβαν τον όρο. 

Εδώ ίσως να 'χετε δημοσίευση. Όσο κοίταξα, δεν είδα να το ‘χει προβληματιστεί κανείς σχετικά. Βέβαια θα χρειαστεί να κάνετε συστηματικό ψάξιμο σε ιστορικές πηγές, να βρείτε τα κείμενα των αρχαίων, να το δέσετε καλά. Πάντως μου φαίνεται εύλογο ότι από το μύθο του Ηρ στην Πολιτεία γίναμε η μόνη χώρα στον κόσμο που δε διαιρεί τον κύκλο σε «βαθμούς» αλλά σε «μοίρες». 

Παρεμπιπτόντως, λίγο αργότερα και σύμφωνα με τον Κλήμη της Αλεξάνδρειας (πάλι η Αλεξάνδρεια!), ο «Ηρ» στον μύθο του Πλάτωνα ήταν ο Ζωροάστρης των Περσών. Πιστεύω πως κάτι παραπάνω ήξερε, κάποιες πηγές είχε που δεν έχουμε εμείς σήμερα. Να που κλείνει ο κύκλος και ξαναγυρνάμε στην Ασία και την ευρύτερη Μεσοποταμία... Θα άρεσε στον Πλάτωνα, η εμμονή του με τους τέλειους κύκλους είναι θρυλική. 

Μπορεί να αναρωτηθείτε εδώ, γιατί ήταν τόσο σημαντικό για τον Πλάτωνα που οι Μοίρες κάθονταν γύρω από τον κύκλο σε ίσες αποστάσεις; Ποιο το νόημα;... Εδώ όμως θα χρειαστώ μια ΠΟΛΥ μεγαλύτερη ανάρτηση να τα συζητήσουμε, που αναγκαστικά θα είναι τεχνική. Προς το παρόν (= Κλωθώ) κλείνω μ’ ένα ντοκουμέντο

* * * * * *

Η Αλεξάνδρεια στους αραβόφωνους λέγεται Σκεντερία («Σκεντέρ» = Αλέξανδρος). Ο Παναγιώτης Τούντας έχει ιστορικά τεκμήρια να καταθέσει. Ορκίζεται να πει την αλήθεια και μόνο την αλήθεια. Μάρτυρες στο τραγούδι είναι Εύα Ξένου και Γιάννης Νιάρχος, ενώ συνήγοροι υπεράσπισης είναι Γιώργος Αλμπάνoς (κιθάρα) και Γιάννης Παπαβασιλείου (μπουζούκι). Ας ελπίσουμε ότι θα μιλήσει χωρίς φόβο και με πολύ πάθος:

 

  

 

Φωτιά Στα Σαββατόβραδα

Ακολουθήστε με, αν θέλετε, σε μια περιπέτεια που περιλαμβάνει δύο ηπείρους, τρεις χώρες, πολλά χρώματα και πολλή μουσική. Γράφω τα παρακάτω μήπως κάποιος θέλει και μπορεί να τα ψάξει συστηματικότερα από μένα.

 

1. Η Αφορμή

Η αφορμή ήταν κάποια περίεργα κοινά που έχουμε, εμείς οι Έλληνες, με τους Ταϊλανδούς. Και δεν μπορούσα να βρω εύκολες εξηγήσεις. Ας πούμε, έχουμε κοινά γλωσσικά σχήματα, π.χ. "έρχεσαι λίγο εδώ;" ή "να σου ζητήσω λίγο μια χάρη;" ή "πιάνεις λίγο το αλάτι;". Έτσι μιλάνε κι οι Ταϊλανδοί. Χρησιμοποιούν τη λέξη λίγο όχι ως προσδιοριστικό αλλά για να τονίσουν στον συνομιλητή ότι του ζητάν κάτι εύκολο. Όπως κάνουμε κι εμείς. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι αντίστοιχο σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες.

Ή άλλο παράδειγμα, το ξαφνικό φτάρνισμα. Πα να πει, κάποιος με μελετά, κάποιος μιλά για μένα τώρα. Όμως το ίδιο ακριβώς λένε κι οι Ταϊλανδοί: "if you sneeze it means someone is talking about you"

Άλλο περίεργο κοινό είναι το Άχθος Αρούρης. Δηλαδή, "Βάρος της Γης". Μάθαμε την έκφραση απ' την Ιλιάδα όπου ο Αχιλλέας παραπονιέται στη μητέρα του ότι αισθάνεται βάρος της γης = άχρηστος, δεν μπορεί να πάει στη μάχη κλ.π. Όμως ακριβώς η ίδια έκφραση υπάρχει και στα ταϊλανδικά: Άχθος Αρούρης = Νακ Πεντίν. Η έκφραση προέρχεται από τη βουδιστική ιστορία (παράδοση Τεραβαντά), όπου ο προδότης Πρα Τεβατάτ μισεί τον Φωτισμένο και στήνει καρτέρι να τον σκοτώσει, όμως η γη δεν ανέχεται τέτοια ασέβεια πάνω της, ο Πρα Τεβατάτ τη βαραίνει με την ύπαρξή του, γίνεται Νακ Πεντίν = Άχθος Αρούρης. Οπότε η γη ανοίγει και τον καταπίνει. Ας πούμε, το αντίστοιχο του Ιούδα στη δική μας Χριστιανική παράδοση. Στον Βουδισμό (πάντα παράδοση Τεραβαντά), κάποιοι άνθρωποι είναι στολίδια της γης όπως ο Φωτισμένος, τη στολίζουν με την παρουσία τους. Και κάποιοι είναι βάρος της γης, Νακ Πεντίν, βαραίνουν τη γη με την παρουσία τους.

Το Νακ Πεντίν = Άχθος Αρούρης το χρησιμοποίησαν πολύ οι ταϊλανδικές χούντες του '50, του '60 και του '70 στα εμβατήριά τους γι' αυτούς που δεν έπαιζαν το παιχνίδι της αμερικανοστήρικτης κυβέρνησης, για τους Μουσουλμάνους της χώρας, τους Ινδιάνους των βουνών, τα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ταϊλάνδης κ.λπ. Πολύ αίμα χύθηκε κι εκατομμύρια κόσμου δολοφονήθηκαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, διώχθηκαν ως Νακ Πεντίν.

Προσοχή με το Βάρος της Γης / Άχθος Αρούρης / Νακ Πεντίν... Όπως διδάσκει ο Αχιλλέας, μόνο για τον εαυτό μας μπορούμε να το πούμε. Μη βιαζόμαστε να το πούμε για άλλους, ακόμα κι αν έχουμε τις πλάτες του Λευκού Οίκου.

Όμως η απορία μου ήταν με τους σαββατογεννημένους. Πώς το 'χουμε εμείς; Ότι άμα είσαι σαββατογεννημένος υποτίθεται ότι είσαι ιδιαίτερος, επικίνδυνος, εξαιρετικά τυχερός (αχ να 'ταν η ζωή μας σαββατόβραδο) ή εξαιρετικά άτυχος (φωτιά στα σαββατόβραδα), οι ευχές κι οι κατάρες σου πιάνουν κ.λπ. Τέτοια δε λέμε; Όμως τα ίδια λένε κι οι Ταϊλανδοί. Άμα είσαι σαββατογεννημένος υποτίθεται ότι είσαι ένα ιδιαίτερο... κάτι (κι ενδεχομένως ένα επικίνδυνο κάτι). Παραδοσιακά, οι σαββατογεννημένοι έχουν μια απροσδιόριστη αίγλη, ένα δέος, τόσο στην Ταϊλάνδη όσο και στη χώρα της φέτας και του ελαιόλαδου. 

Αυτό όμως μπορώ να το ψάξω λίγο περισσότερο. 

 

2. Ταϊλανδική Λαϊκή Αστρολογία

Η αίγλη των σαββατογεννημένων στην Ταϊλάνδη σίγουρα προήρθε απ' τη λαϊκή αστρολογία της χώρας. Στην Ταϊλάνδη έχουν δύο συστήματα αστρολογίας, το Κινέζικο (με τα 12 ζώα, Άλογο, Κόκορας, Φίδι κ.λπ.) και το Βουδιστικό που είναι πιο λαϊκό. Σ' αυτό, έχει να κάνει ποια μέρα της εβδομάδας γεννήθηκες - Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη κ.λπ. Στην Ελλάδα ακούς "τι ζώδιο είσαι;". Στην Ταϊλάνδη ακούς "ποια μέρα της βδομάδας γεννήθηκες;". Κάθε μέρα της εβδομάδας έχει τον δικό της χαρακτήρα (π.χ. η Δευτέρα θεωρείται η Μέρα της Ειρήνευσης), το δικό της χρώμα (π.χ. το χρώμα της Κυριακής είναι το κόκκινο), τη δική της ινδική θεότητα (π.χ. η Κυριακή είναι η μέρα του θεού Σούρια), επίσης συνδέεται με μια παραδοσιακή ιστορία από τη ζωή του Φωτισμένου καθώς και με μια χαρακτηριστική σωματική του στάση. Υπάρχουν τυχερές, άτυχες κι ουδέτερες μέρες για να κάνεις μετακόμιση, να συμφιλιωθείς με κάποιον που είσαι τσακωμένος, να βάψεις τα μαλλιά σου, να κάνεις πρόταση γάμου, να κάνεις εγκαίνια στο μαγαζί σου, όλα. Oι Ταϊλανδοί τα προσέχουν αυτά, με ελαφρύτητα και χιούμορ. Και κάθε Ταϊλανδός ξέρει ποια μέρα έχει γεννηθεί (εσείς ξέρετε αν είστε δευτερογεννημένοι, παρασκευογεννημένοι κ.λπ.;). Κάθε Ταϊλανδός ξέρει τα χρώματα των ημερών και τον χαρακτήρα τους (κι ένοχα παρακολουθεί κάποια αστρολογική αυθεντία). Όποιος θέλει περισσότερα, μπορεί εύκολα να βρει υλικό στο ίντερνετ, παράδειγμα 1, παράδειγμα 2.

Είναι εμφανές στο ντύσιμο του κόσμου. Πολλοί Ταϊλανδοί τείνουν να ντύνονται κάθε μέρα με το ιδιαίτερο χρώμα της. Δηλαδή, την Κυριακή να ντύνονται στα κόκκινατη Δευτέρα στα κίτρινα, την Τρίτη στα ροζ, την Πέμπτη στα πορτοκαλί, την Παρασκευή στα μπλε, το Σάββατο στα μωβ (επίσης και το μαύρο θεωρείται χρώμα του Σαββάτου, όμως οι Ταϊλανδοί δε συμπαθούν το μαυροφορείν). Η Τετάρτη αστρολογικώς χωρίζεται στα δύο με πράσινο για την πρωινή Τετάρτη και γκρι για τη βραδινή Τετάρτη. Όλα αυτά μπορείτε να τα βρείτε εύκολα στο ίντερνετ, να δείτε και τις σωματικές στάσεις του Φωτισμένου, τη σημασία των ημερών, τους θεούς-προστάτες τους κ.λπ.  

Λοιπόν, το Σάββατο έχει μια ιδιαίτερη θέση στη λαϊκή-βουδιστική αστρολογία της Ταϊλάνδης. Είναι η μόνη μέρα της εβδομάδας που συνδέεται με μια τρομακτική στάση του Φωτισμένου, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες: καθισμένος σε μια γιγάντια, επτακέφαλη κόμπρα με ανοιγμένη την κουκούλα της πάνω απ' το κεφάλι του, σαν ομπρέλα, να τον προστατέψει από την μπόρα.

 

Ο Βούδας του Σαββάτου. Η κόμπρα είναι ο βασιλιάς των Ιερών Φιδιών, πολύ σεβαστή, και λέγεται Πα Μουτσαλίν

 

Επίσης, το Σάββατο είναι η μόνη μέρα που φέρει τα παραδοσιακά πένθιμα χρώματα, μωβ και μαύρο, όπως σε μας. Σίγουρα απ' αυτά προήρθε η αίγλη των σαββατογεννημένων στην Ταϊλάνδη.

(Μια παρένθεση. Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει την επίσημη εκκλησία να είναι αρνητική σε λαϊκές μαντείες, αστρολογίες, δοξασίες κ.λπ. Αντίθετα ο Βουδισμός, παράδοση Τεραβαντά, είναι πολύ πιο δεκτικός σ' αυτά. Και συχνά συμβαίνει σε μια περιοχή, η αυθεντία σε θέματα αστρολογίας να είναι κάποιος μοναχός στον τοπικό ναό)   

Από πού μπορεί να προήρθαν αυτά στους Ταϊλανδούς; Οι ίδιοι δεν ξέρουν να σου πουν, απλώς έτσι το 'μάθαν. Ούτε οι αστρολόγοι ή οι αυθεντίες ή οι πανεπιστημιακοί ξέρουν. Όμως νομίζω ότι ανακάλυψα την πηγή. Τουλάχιστον είναι η πρόταση που κάνω: 

 

3. Rasa Theory

Η πηγή, προτείνω, είναι το Νάτυα Σάστρα (5ος αιώνας π.Χ. - 2ος αιώνας μ.Χ.), ένα αρχαίο βιβλίο πολύ σεβαστό στην Ινδία. Ό,τι είναι για μας π.χ. τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη είναι και για τους Ινδούς το Νάτυα Σάστρα. Από εκεί ξεκίνησε αυτό που επικράτησε να ονομάζεται Rasa Theory, η οποία τα τελευταία χρόνια φοριέται πολύ ως εργαλείο ανάλυσης λογοτεχνικών και δραματουργικών έργων. Αν ψάξετε στο ίντερνετ και στο Google Scholar για "Rasa Theory" θα βρείτε άφθονα πανεπιστημιακά άρθρα, βιβλία, διατριβές. 

Η σανσκριτική λέξη Rasa στα Αγγλικά μεταφράζεται "mood" ή "sentiment" ή συνηθέστερα αφήνεται αμετάφραστη. Θα το έλεγα συναισθηματικό μπαχαρικό, κάτι που δίνει μια χαρακτηριστική συναισθηματική γεύση σε μια κατάσταση, σε μια σκηνή, σε ένα δραματικό έργο κ.λπ. Υπάρχουν 8 Rasa συμφωνα με το Νάτυα Σάστρα, το καθένα με το χρώμα του και τη θεότητα που το προστατεύει: 
- Ηρωισμός με χρώμα το Πορτοκαλί
- Θαυμασμός με χρώμα το Κίτρινο
- Αγάπη με χρώμα το Ανοιχτό Πράσινο
- Τρόμος με χρώμα το Μαύρο
- Αποστροφή με χρώμα το Μπλε
- Κωμικότητα/Χαρά με χρώμα το Άσπρο
- Οργή με χρώμα το Κόκκινο
- Λύπη/Συμπόνοια με χρώμα το Γκρι
 
Μπορείτε να διαβάσετε όλο το Νάτυα Σάστρα ονλάιν εδώ. Λοιπόν, τα παραδοσιακά χρώματα των Rasa δείχνουν να ταιριάζουν πολύ καλά μ' αυτά των ταϊλανδικών ημερών:
 
Αγάπη - πρωινή Τετάρτη - Πράσινο
Οργή - Κυριακή - Κόκκινο
Λύπη/Συμπόνοια - βραδινή Τετάρτη - Γκρι
Αποστροφή - Παρασκευή - Μπλε
Ηρωισμός - Πέμπτη - Πορτοκαλί
Θαυμασμός - Δευτέρα - Κίτρινο 
Τρόμος - Σάββατο - Μαύρο (Μωβ για πρακτικές ενδυματολογικές ανάγκες)

Μένει μόνο το Κωμικό Rasa με χρώμα το Άσπρο που δεν ταυτίζεται με το χρώμα της Τρίτης, το Ροζ. Ίσως να άλλαξε το χρώμα γιατί δεν είναι και πολύ πρακτικό να ασπροφορείς (χώρια που το άσπρο είναι κι αυτό χρώμα κηδειών στην Ταϊλάνδη). Δεν περιμένεις και 100% ταίριασμα, όμως η ταύτιση φαίνεται υπερβολικά καλή για να είναι τυχαία. 

Αν η θεωρία μου είναι σωστή, τότε πρόκειται για ένα αρχαίο ινδικό στοιχείο που πέρασε στο παλιό βασίλειο του Σιάμ, σημερινή Ταϊλάνδη, μάλλον από την ινδουϊστική αυτοκρατορία των "Κμερ" (Άνκορ Βατ κ.λπ.), από την οποία οι Σιαμέζοι-Ταϊλανδοί πήραν και πολλά άλλα ινδικά στοιχεία. Οπότε, οι σαββατογεννημένοι είναι αυτοί που γεννήθηκαν την Ημέρα του Τρόμου...

Θέλω να σταθώ λίγο και σε μια άλλη ιδέα που παρουσιάζει το Νάτυα Σάστρα

 

4. Η Γεύση της Μουσικής 

Ότι η μουσική έχει γεύση. Δηλαδή, ότι οι διάφοροι μουσικοί τρόποι μεταδίδουν ο καθένας και κάποιο από τα 8 συναισθηματικά μπαχαρικά (Rasa). Δηλαδή, οι ίδιοι ακριβώς στίχοι θα πάρουν ένα νόημα Χαράς, Ηρωισμού, Λύπης, Θαυμασμού κ.λπ. αν μελοποιηθούν στους κατάλληλους μουσικούς τρόπους. Οπότε ο ακροατής θα μείνει στο φινάλε με διαφορετική κατανόηση, θα βγάλει διαφορετικά συμπεράσματα από τους ίδιους ακριβώς στίχους. Όπως ακριβώς ένα φαγητό, οποιοδήποτε φαγητό, αν του βάλεις ρίγανη θα γίνει ριγανάτο, αν του βάλεις πιπέρι θα γίνει πιπεράτο, έτσι κι η Μουσική σαν να είναι από μόνη της μπαχαρικό κι αναλόγως να βγάζει γεύσεις Ηρωισμού, Αγάπης, Οργής κ.λπ. στις καταστάσεις ή στίχους που συνοδεύει. 
 
Όταν λέω "μουσικοί τρόποι" εννοώ αυτό που οι αρχαίοι έλεγαν Δωρικός, Φρυγικός, Λυδικός κ.λπ. Είναι κοντινή έννοια στους δρόμους ή στα μακάμια της λαϊκής μουσικής: Σαμπάχ, Ουσάκ κ.λπ. (οι αρχαίοι Ινδοί έλεγαν μουρτσάνας και είναι παρόμοια έννοια). Είναι πιο εύκολο να τα καταλάβει κανείς ακουστικά ακόμα κι αν δεν έχει μουσική κατάρτιση: 

- Μιξολυδικός τρόπος

- Λυδικός τρόπος

- Φρυγικός τρόπος

- Δωρικός τρόπος

- Υπολυδικός τρόπος

- Υποφρυγικός τρόπος

- Υποδωρικός τρόπος

Ακούστε τους, γευτείτε τους και πάρτε μια ιδέα για το μουσικό μπαχαρικό κάθε αρχαιοελληνικού τρόπου. Όμως, μια που μιλάμε για αρχαίους Έλληνες... Απ' ό,τι φαίνεται, Rasa Theory στη μουσική υπήρχε και στον Ελληνικό κόσμο: Πλάτωνας, Πολιτεία, 398e–399c στη μετάφραση των ΓρυπάρηΠαπανούτσου 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Ποιοι λοιπόν είναι οι θρηνητικοί τρόποι; Πες μου εσύ που είσαι και μουσικός. 

ΓΛΑΥΚΩΝ: Ο μικτός Λυδικός καί ο Συντονολυδικός και κάτι άλλοι τέτοιοι. 

ΣΩΚ: Αυτοί λοιπόν πρέπει να βγαίνουν απ' τη μέση γιατί είναι άχρηστοι. Όχι μόνο για τους άντρες, μα και για τις γυναίκες, για κείνες τουλάχιστο που εννοούν να φυλάγουν την αξιοπρέπεια τους. 

ΓΛ: Έτσ’ είναι βέβαια. 

ΣΩΚ: Όμως και τη μέθη και τη μαλθακότητα και την οκνηρία τα θεωρώ πράγματα που δεν ταιριάζουν καθόλου στους φρουρούς μας. 

ΓΛ: Και πώς όχι; 

ΣΩΚ: Ποιες λοιπόν αρμονίες είναι μαλθακές και που συνηθίζονται στα συμπόσια; 

ΓΛ: Η Ιωνική και η Λυδική, που τις λένε και χαλαρές. 

ΣΩΚ: Θα τις μεταχειριστής λοιπόν, φίλε μου, αυτές ποτέ για πολεμικούς ανθρώπους; 

ΓΛ: Ποτέ βέβαια, μα κινδυνεύει να μη σου μένουν άλλες εκτός από τη Δωρική και τη Φρυγική

ΣΩΚ: Δεν τις γνωρίζω εγώ τις αρμονίες, μα άφησε μου εκείνη πρώτα την αρμονία, που θα μπορούσε να μιμηθή τον ήχο της φωνής και την προσωδία ενός γενναίου άνθρωπου, καί στις πολεμικές επιχειρήσεις και σε κάθε άλλη επικίνδυνη εργασία, και που κι όταν αποτυχαίνη ακόμα κι' όταν αντικρύζη λαβωμούς και θανάτους, ή πέση σε καμιάν άλλη συμφορά, σ’ όλες αυτές τις περιστάσεις αντιτάσσει καρτερικά το στήθος του κι αποκρούει τα χτυπήματα της τύχης. 

Και μιαν άλλη δεύτερη, όχι για τις βίαιες αλλά για τις ειρηνικές πράξεις του ανθρώπου, παραδείγματος χάριν όταν ζητά να πείση κάποιον για κάτι, ή όταν παρακαλά ή με ευχές τον θεό, ή με συμβουλές και νουθεσίες έναν άνθρωπο, ή το ενάντιο όταν στέκεται ο ίδιος κι' ακούη πρόθυμα τις παρακλήσεις, τις συμβουλές και τις νουθεσίες ενός άλλου, και να του βγαίνη αυτό σε καλό του, και να μην το παίρνη απάνω του, αλλά να φέρνεται φρόνιμα και μετρημένα σ' όλες του τις πράξεις και να δέχεται όπως του έρθουν τα πράγματα.
 
O Πλάτωνας πρέπει να θεωρούσε τους επάνω μουσικούς τρόπους στην προηγούμενη λίστα (Μιξολυδικός, Λυδικός) να σχετίζονται με έντονα πάθη. Δηλ. με τα Rasa, ας πούμε, της Λύπης, της Οργής κ.λπ. Τους κάτω μουσικούς τρόπους στη λίστα (Υποδωρικός, Υποφρυγικός κ.λπ.) πρέπει να τους θεωρούσε σφοδρά ηδονικούς, δηλ. να σχετίζονται με Rasa σαν αυτά της Χαράς, του Έρωτα κ.λπ. Οπότε στην ουτοπική του Πολιτεία δεχόταν μόνο τον Φρυγικό και τον Δωρικό τρόπο. 

Υπάρχει κάπου κι ένα σχετικό σχόλιο του Αριστοτέλη για το ήθος των μουσικών τρόπων, μπορεί κάποιος να το βρει;

Ας δοκιμάσω ένα πειραματάκι που δεν ξέρω πόσο έγκυρο είναι. Στην Ινδική κλασική μουσική, οι διάφορες Ragas θεωρούνται ότι βοηθάν να αναδυθεί η καθεμιά και κάποιο συναισθηματικό χρώμα (εξάλλου η λέξη Raga αυτό σημαίνει: "χρωματισμός"). Οπότε θεωρούνται ότι πρέπει να παίζονται σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, σε συγκεκριμένες εποχές και περιστάσεις, να αποφεύγονται σε κάποιες άλλες κ.λπ. Έψαξα να βρω 5 αρχαιοελληνικούς τρόπους σε ποιες Ragas αντιστοιχούν:  

Raga Bilawal (πρέπει να παίζεται την αυγή)

Raga Bhairavi (πρέπει να παίζεται το πρωί) 

Raga Yaman (πρέπει να παίζεται το βράδυ)

Raga Khamaj (πρέπει να παίζεται το βράδυ)

Raga Kafi (πρέπει να παίζεται αργά τη νύχτα)

Τι συναισθηματικό μπαχαρικό σάς βγάζει ακουστικά η καθεμιά τους; Ακούστε τις (στη σωστή ώρα της ημέρας, όσο μπορείτε), γευτείτε τις κι αποφανθείτε. Δίνω τις απαντήσεις σε μπερδεμένη σειρά: Α.Πόνος της αγάπης, Β.Αισθησιασμός κι ερωτισμός, Γ.Ειρηνικότητα και γαλήνη, Δ.Έρωτας κι αγάπη, Ε.Λύπη, συμπόνοια. Μπορείτε να αντιστοιχίσετε κάθε Raga με το δικό της Rasa;

Επίσης, μπορείτε να βρείτε ακουστικά σε ποιον αρχαιοελληνικό τρόπο αντιστοιχεί κάθε Raga; Οι απαντήσεις σε μπερδεμένη σειρά: Α.Φρυγικός, Β.Υποφρυγικός, Γ.Υπολυδικός, Δ.Δωρικός, Ε.Λυδικός. 
Αν πάτε να κλέψετε εδώ, να ξέρετε ότι η αναζήτηση στο ίντερνετ θα σας δώσει τις αντιστοιχίες της κάθε Raga με τις σύγχρονες ονομασίες των μουσικών τρόπων, όχι με τις αρχαίες. Δεν είναι το ίδιο αυτό που λέμε σήμερα π.χ. "Δωρικός τρόπος" μ' αυτό που λέγαν οι αρχαίοι. Οι ονομασίες των τρόπων άλλαξαν τον Μεσαίωνα. 
 
Στις ινδικές Raga θα πρέπει ν' αφήσετε περιθώριο για εναρμόνια μικροδιαστήματα που στολίζουν τη μελωδία, σε σχέση με τους εντελώς διατονικούς τρόπους που ακούσατε πιο πάνω από τον Michael Levy. Μια κιθάρα ή ένα πιάνο θα βοηθήσουν εδώ. Έχετε υπόψη ότι οι αρχαίοι Έλληνες θα αναγνώριζαν τη μουσική που ήξεραν πολύ περισσότερο στις ινδικές Raga παρά στη δική μας σύγχρονη δυτική μουσική, κλασική, ροκ, έντεχνη, οτιδήποτε. 

Θα αφήσω να περάσουν 24 - 48 ώρες και θα δώσω τη σωστή απάντηση στα σχόλια.  

Πού είχαμε μείνει;... Λέγαμε για τους σαββατογεννημένους. Σε μας γιατί να υπάρχει αυτή η παραδοσιακή αίγλη των σαββατογεννημένων, των ιδιαίτερων ανθρώπων που γεννήθηκαν τη μέρα του Τρόμου; Έχουμε εμείς κάποια Rasa Theory; Συνδεδεμένη μάλιστα με τη μουσική και με τις μέρες της βδομάδας;

Κι όμως έχουμε!   

 

5. Τα Rasa Κάνουν τον Παπά

Η Οκτώηχος είναι αναπόσπαστο μέρος της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δεν περιλαμβάνεται στα δόγματα, δε θα τη βρεις στα Ευαγγέλια, όμως είναι πιο Ορθοδοξία κι απ' το Σύμβολο της Πίστης. Όλοι είμαστε εξοικειωμένοι μαζί της, απλά και μόνο ακούγοντάς την απ' τα παιδικά μας χρόνια. Όσο μπορώ να καταλάβω, η ιστορική καθιέρωση των 8 εκκλησιαστικών ήχων πρέπει να προέρχεται απ' τη Μονή του Αγίου Σάββα στη Συρία, ενώ σημαντικό ρόλο πρέπει να έπαιξε ο Ιωάννης Δαμασκηνός (αν κάνω λάθος, διορθώστε με).

Δεν είναι κανένα μυστικό ότι οι 8 εκκλησιαστικοί ήχοι αντιστοιχούν σε ισάριθμους αρχαιοελληνικούς τρόπους. Όμως δεν είναι ίσως τόσο γνωστό ότι κάθε ήχος θεωρείται πως φέρει και το δικό του ήθος. Για παράδειγμα από εδώ

Οἱ ἦχοι τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς ἐκφράζουν μὲ τὸ ἦθος τους καὶ ὑπηρετοῦν τὰ ἑξῆς εἰδικὰ συναισθήματα εὐσεβείας: 
Ὁ Α´ Ἦχος: χαρά, λαμπρότητα καὶ μεγαλοπρέπεια. 
Ὁ Β´ Ἦχος εἶναι ἱκετευτικὸς καὶ παθητικὸς πρὸς συναίσθηση ἁμαρτωλότητας. 
Ὁ Γ´ Ἦχος εἶναι ἐμβατήριος, χαρμόσυνος, ὡς παιάνας νίκης. 
Ὁ Δ´ Ἦχος: θεωρεῖται τῆς Παναγίας. Ἦχος γλυκύς. 
Ὁ πλάγιος τοῦ Α´ Ἦχος εἶναι τῆς Δευτέρας Παρουσίας. 
Ὁ πλάγιος τοῦ Β´ Ἦχος εἶναι δραματικὸς καὶ λυπηρός, τοῦ Πάθους. 
Ὁ Βαρύς Ἦχος: τῆς ἐνδόξου Μεταμορφώσεως. 
Ὁ πλάγιος τοῦ Δ´: Ἦχος τοῦ Θεανθρώπου.

Ό,τι σημαίνουν τα παραπάνω. Το ίδιο βρίσκεις σ' όλες τις εκκλησιαστικές σελίδες, προφανώς κάποια αρχική πηγή που ο καθένας ξεσηκώνει με copy-paste. Ο Ιωάννης Δαμασκηνός στην Οκτώηχό του είπε κάτι παραπάνω για τη Rasa Theory των εκκλησιαστικών ήχων, όμως δεν είναι δυνατό να παραθέσω τα εκτεταμένα σχόλιά του. Βρήκα ένα μπλογκ που τα έχει και σε νεοελληνική απόδοση για όσους από μας δυσκολευόμαστε με τη γλώσσα του Δαμασκηνού.    

Ξέρω επίσης ότι η εκκλησία έχει δύο υμνολογικούς κύκλους για τη διαδοχή των ήχων, έναν εβδομαδιαίο (η εβδομάδα του Α' ήχου, η εβδομάδα του Β' ήχου) κι έναν ενδο-εβδομαδιαίο: η μέρα του Α' ήχου, η μέρα του Β' ήχου κ.λπ. Κι αν η απορία είναι πώς βολεύονται 8 ήχοι μέσα σε 7 ημέρες, η απάντηση είναι ότι η Κυριακή θεωρείται η όγδοη ημέρα. Το ξέρετε αυτό, έτσι; Εκκλησιαστικώς, η Κυριακή έχει διπλό status, είναι η πρώτη μέρα κι η όγδοη ταυτόχρονα. Όπως ακριβώς είδαμε πιο πάνω ότι στην Ταϊλανδική λαϊκή αστρολογία η Τετάρτη έχει διπλό αστρολογικό status. Δύο διαφορετικοί τρόποι για να βολευτούν τα 8 μέσα στα 7.  

Η υπόθεσή μου λοιπόν, η πρότασή μου, ότι από εκεί προήρθε η παραδοσιακή αίγλη των σαββατογεννημένων στη χώρα της φέτας και του ελαιόλαδου: κάτι στην υμνολογία της Εκκλησίας που έχει να κάνει με τον ήχο του Σαββάτου και με το ιδιαίτερο ήθος του. Δηλαδή, ότι ο κόσμος της Ελλάδας συνήθισε ν' ακούει υμνολογικά κάτι ιδιαίτερο την ημέρα του Σαββάτου, κάτι που να τονίζει έναν ξεχωριστό χαρακτήρα και να έχει τη δική του μουσική γεύση. Όπως δίδαξε ο Πλάτωνας (Πολιτεία 401d): Ο ρυθμός και η αρμονία διαπερνούν ως τα τρίσβαθα την ψυχή και την καταεξουσιάζουν μ' όλη τους τη δύναμη. 

Όμως εμένα οι δυνατότητες κι οι γνώσεις μου φτάνουν μέχρι εδώ. Τα παραθέτω μήπως κάποιος θέλει και μπορεί να τα ψάξει περισσότερο. Αν προκύψει δημοσίευση, ας τη γράψει υπό τη δική του πένα και το δικό του όνομα. 
Μια σκέψη ακόμα, ίσως όλα αυτά έχουν κάτι να κάνουν και με τα χρώματα των ιερατικών αμφίων, δείτε ίσως αν μπορείτε να τα συνδέσετε με τα χρώματα των Rasa από τη Νάτυα Σάστρα. Εμένα μέχρι εδώ φτάνουν οι δυνάμεις μου.

 

* * * * * * *

Κλείνω με μια καταγγελία. Προσάπτω στον Γιώργο Μαργαρίτη ότι διαφθείρει τα ήθη. Των ήχων, όχι των ανθρώπων. Αρχίζει από χαρά, λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια (ό,τι έχω χάσει από μικρός...), περνά σε ήχο δραματικό και λυπηρό, του Πάθους (το Σάββατο μου μένει), κατόπιν σε ήχο γλυκύ, της Παναγίας (είσαι μαγεμένη...), κατόπιν σε ικέτευση και παθητικότητα προς συναίσθηση αμαρτωλότητας (μέσ' στο σαββατόβραδο...) και κλείνει με τον ήχο του Θεανθρώπου κατά τριφωνία (το τελικό σαββατογεννημένη!) - όμως αν έχω κάνει σφάλμα, διορθώστε με. Κατηγορούμενε, απολογήσου:

 

Η Εξαγορά

Ένα αγαπημένο τραγουδάκι: Τάι Τε Κουν Μα, "Η Εξαγορά". Βγήκε τέλη δεκατίας '90 στην Ταϊλάνδη. Ο καλλιτέχνης είναι κι αυτός αγαπημένος, λέγεται Που (παρατσούκλι), γνωστός στη χώρα. Το τυπικό του όνομα, Πονγκσίτ Καμπί, εδώ η σελίδα του στη Wikipedia. Τα λόγια λένε τα εξής:

Η ΕΞΑΓΟΡΑ

Πάνε δυο χρόνια που εξαφανίστηκες
Οι φήμες λένε ότι σε πουλήσαν οι γονείς σου
Μαρτύρια που έχεις να υποστείς, η φτώχεια θολώνει το μυαλό,
Να πουλάς το κορμί σου στα πορνεία του Νότου
 
Όμως εγώ σε περιμένω να ξαναγυρίσεις στο χωριό
Κι ας μην έχουμε τηλεόραση, ψυγείο, τι πειράζει;
Ούτε νοιάζομαι για τις αντιλήψεις των παλιών: 
Έλα μόνο να βοηθήσεις στο ρύζι και θα 'χουμε ό,τι χρειαζόμαστε
 
[Ρεφραίν]
Κορίτσι 15 χρονών, που θαύμαζες τον κόσμο των πλουσίων
Όμως αυτός ο κόσμος συνορεύει με το σκοτάδι
Αμέτρητα αντρικά χέρια περάσαν πάνω σου: κουράγιο κι υπομονή
Να μαζέψεις χρήματα να στείλεις στο χωριό, να εξαγοράσεις τον εαυτό σου
 
Παρόλο που πολλοί σε κακολογούν και σε βλέπουν με στραβό μάτι
Εγώ πάντα σ' αγαπώ, κι ας είσαι ό,τι είσαι
Και παραμένω εδώ, δουλεύω στο ρύζι, στους μπαχτσέδες, στα χωράφια
Να μαζέψω τα χρήματα, να σε εξαγοράσω



Νομίζω, είναι πολύ κατάλληλο τραγούδι για τις μέρες του Πάσχα που έρχονται. Δε λέμε ότι ο Κύριος μας εξαγόρασε με το αίμα Του; Νομίζω, είναι τόσο πασχαλινό όσο και το Η Ζωή εν Τάφω

ΥΓ: Ξέρω, είναι λίγο νωρίς ακόμη, όμως καλό Πάσχα σε όλους, καλή εξαγορά να έχουμε.    

Επαναγυφτοποίηση

Ανακάλυψα μια φοβερή λέξη, «επαναγυφτοποίηση»! (στα αγγλικά: “regypsify”) 

Το νόημα μπορεί να το καταλάβει κανείς χωρίς ορισμούς λεξικών και φιλολογισμούς. Αρκεί π.χ. να ακούσει το πασίγνωστο Αστούριας (όλοι το ξέρουμε) από έναν κορυφαίο κλασικό κιθαρίστα ή όπως το έκαναν γνωστό οι Doors (“Spanish Caravan”), λίγο–πολύ όλοι απ’ αυτές άγυφτες εκτελέσεις το μάθαμε  

Ναι όμως δεν το μάθαμε επαναγυφτοποιημένο: 

 

Η μπάντα καθιερώθηκε ως Taraf de Haidouks (“taraf” στα Ρουμάνικα σημαίνει μουσική ομάδα γύφτων–πανηγυρτζίδων) από δυτικοευρωπαίους μουσικούς που έμειναν έκπληκτοι από τη μουσική επιδεξιότητά τους.  

Με τον κίνδυνο να πέφτουμε στην παγίδα της εξιδανίκευσης, μπορούμε να επιχειρήσουμε έναν ορισμό της λέξης:  

Επαναγυφτοποίηση η: επιστρέφω κάτι στην πρωτόλειά του κατάσταση: Άσε μας με τα τραγούδια της Πρωτοψάλτη, θέλω την ~ του Καιρού των Τσιγγάνων! Επαναγυφτοποιώ (μτβ.) αποκαθιστώ χαμένη αυθεντικότητα: Γύφτος είμαι ρε φίλε, δεν είμαι «Ρομά», επαναγυφτοποίησέ με και μην ντρέπεσαι να το πεις 

Κλείνω με μια σκηνή από την ταινία Latcho Drom (1993)  

  

 

Κούκλες, Κονσόλες & Το Τέλος Της Ιστορίας

Έψαχνα κάτι στο ίντερνετ κι έπεσα τυχαία σε τρία αξιοπερίεργα που μου 'καναν εντύπωση:

1) Η Ερεβώδης Κούκλα

Όσοι έχουμε μια σεβαστή διψήφια ηλικία, θυμόμαστε εκείνες τις παλιές κούκλες που τις κούρδιζες και παίζαν κάποιο τραγουδάκι. Άλλες εποχές, τότε που ήμασταν ηλικιακώς μονοψήφιοι. Σήμερα όλες αυτές οι παιδικές κούκλες έχουν τσιπάκι, όμως εκείνες οι παλιές κούκλες λειτουργούσαν με ελατήριο και κούρδισμα. 

Τέτοιες κούκλες πρωτοβγήκαν γύρω στο 1890 από την εταιρία του κ. Έντισον που εφηύρε τη φωνογράφηση, και για κείνη την εποχή ήταν hi-tech. Τις έλεγαν φωνογραφικές κούκλες, Phonograph Dolls. Απάγγελναν κάποιο νανούρισμα ή τραγουδάκι. Ακόμα και βραδινές προσευχές  

Το θέμα ήταν ότι με τον καιρό και με τη χρήση, το ελατήριο χαλάρωνε. Οπότε, τα τελευταία λόγια της κούκλας έπαιζαν σε αργή κίνηση και ακούγονταν... κάπως. Μια Προσευχόμενη Κούκλα με τον καιρό γινόταν λίγο ερεβώδης στα τελευταία της λόγια. 

Γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρον αν σκεφτείτε την καθιερωμένη βραδινή προσευχή των Αμερικανών: Now I lay me down to sleep / I pray the Lord my soul to keep / Please God teach me how to pray / Make me better every day
Ναι όμως αυτή είναι η μοντέρνα, ντεκαφεϊνέ εκδοχή της. Η προσευχή, που έρχεται από το 1737, αρχικά είχε καφεΐνη: 
 
Now I lay me down to sleep
I pray the Lord my soul to keep
If I should die before I wake
I pray the Lord my soul to take

Σκεφτείτε τα τελευταία λόγια σε παραμορφωμένη απαγγελία από το χαλαρωμένο ελατήριο. Στο παρακάτω βιντεάκι μπορείτε να πάρετε μια ιδέα για την Ερεβώδη, Προσευχόμενη Κούκλα. Φανταστείτε ότι είστε μικρό παιδί, βράδυ κι όλα σκοτεινά, η μαμά κι ο μπαμπάς είπαν «τώρα στο κρεβάτι σου», κουρδίζετε την Κούκλα και μέσ' στην ησυχία ακούτε δίπλα σας αυτό:

Δε μου φαίνεται απαραίτητα κακό. Σίγουρα θα φοβόμουν αυτήν την απόκοσμη φωνή, μικρό παιδί στα σκοτεινά. Όμως ο φόβος έχει κι αυτός τη δική του γοητεία (γι' αυτό υπάρχουν και ταινίες τρόμου εξάλλου), αμαρτωλή γοητεία, διαφορετική απ' τις άλλες. Όμως δεν παύει να 'ναι γοητεία.
Αν ήμουν μικρό παιδί, θα έτρεμα στη σκέψη της Ερεβώδους Κούκλας το βράδυ, κι επίσης θα περίμενα πώς και πώς να έρθει η ώρα της. Και τα δυο ταυτόχρονα.

Όμως μια που μιλάμε για προσευχές...

 

 

2) Η Κονσόλα Προσευχής

Η μοντέρνα ζωή με τα προβλήματα και τους φρενήρεις ρυθμούς της δυσκολεύει, εμάς τους μουσουλμάνους της Δύσης, να τηρήσουμε τις καθημερινές μας προσευχές με τους σωστούς τύπους. Όμως τώρα υπάρχει λύση! 

Με τη νέα επαναστατική Κονσόλα Προσευχής (πώς να την πω;) μπορούμε να τελειοποιήσουμε την προσευχή μας χωρίς να θυσιάσουμε τίποτα από τον δυτικό τρόπο ζωής και τις απαιτήσεις του.  

Συγκεκριμένα, στις ΗΠΑ υπάρχει από το 2009 η κατοχυρωμένη πατέντα US20100120005A1 του κ. Wael Abouelsaadat, απόφοιτου μηχανικού πληροφορικής του Πανεπιστημίου του Τορόντο, με τίτλο: "Σύστημα και μέθοδος ενίσχυσης τελετών προσευχής και θεραπείας". 
Πρόκειται για διαδραστικό προσευχητικό σύστημα, με βάση έδρασης (= χαλάκι προσευχής) ευαίσθητη προς την πίεση, εξοπλισμένη με αισθητήρες να ανιχνεύουν πού και με ποια σειρά αγγίζουν τα χέρια, τα γόνατα και το μέτωπο του χρήστη. Κατόπιν τα απτικά ειδοποιητικά δεδομένα τροφοδοτούνται σε λογισμικό ανίχνευσης σωματικής στάσης το οποίο δημιουργεί ένα κινηματικό περιτύπωμα του χρήστη εν ώρα προσευχής. Τέλος, μια έξυπνη οθόνη συντονίζει τις στάσεις και κινήσεις του χρήστη με τις κατάλληλες προσευχητικές εκφορές, και σε περίπτωση λάθους ειδοποιεί τον χρήστη με μηχανοκίνητους δονητές ενσωματωμένους στη βάση έδρασης. 

 

96 – Χρήστης
99 – Τελετουργική βάση έδρασης 
98 – Οθόνη προς την κατεύθυνση της Μέκκας 
27 – Κάρτα μνήμης 
130 – Εξωτερική παροχή ισχύος 
 

Δε νιώθω 100% καλά μ’ αυτήν την πλάκα που κάνω στον κ. Wael Abouelsaadat. Στο φινάλε, έτσι το ‘θελε, έτσι το ‘κανε. Είμαι σίγουρος ότι θα είναι καλός μηχανικός, δεν αμφιβάλλω καθόλου. Πάντως ακόμα κι η Ερεβώδης Κούκλα βρίσκω να έχει τη δική της αλλοπρόσαλη γοητεία, ενώ στην προηγμένη τεχνολογία του Διαδραστικού Προσευχητικού Συστήματος δε βρίσκω καμία γοητεία. Τι να πω, ίσως πρώτα είναι κανείς μηχανικός και μετά είναι μουσουλμάνος, χριστιανός, οτιδήποτε. 

Ένα άλλο θέμα είναι ότι η Κονσόλα Προσευχής σίγουρα ευελπιστούσε να κοστίσει κάποια καλά χρήματα (και μόνο η κατοχύρωση ευρεσιτεχνίας στις ΗΠΑ θέλει τα χρήματά της). Οπότε, απευθυνόταν στη μουσουλμανική μεσαία τάξη. Δηλαδή σε λίγους. Ίσως πρώτα είναι κανείς μεσαία τάξη και μετά μουσουλμάνος, χριστιανός, οτιδήποτε. 

Όμως μια που μιλάμε για προηγμένες τεχνολογίες...

 

 

3) Εμπρός Της Γης Οι Κουρασμένοι

Λιώνουν τα νιάτα μας στη βιοπάλη, με τα κομμάτια μας δένει τ' ατσάλι... Όμως τώρα η τεχνητή νοημοσύνη δίνει τη λύση!  
Διαβάζω σε τούτο το άρθρο, με την υπογραφή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για μια Φινλανδική εφαρμογή με ηλεκτρονικό βραχιόλι που παρακολουθεί βιομετρικά στοιχεία των εργατών, π.χ. πόσες ώρες κοιμούνται, πόσα βήματα κάνουν, καθώς και τις αποδόσεις τους στο εργοστάσιο. Όλα αυτά αναλύονται από τους αλγόριθμους της εφαρμογής που στέλνουν feedback στον εργάτη για την ευζωία και τις εργασιακές του επιδόσεις:  

Ο Βίλε Βουαρόλα ήταν από τους πρώτους πέντε εργάτες που φόρεσε το βραχιόλι δοκιμαστικά για τρεις μήνες. Ήταν χαρούμενες που πήρε μέρος στο πρόγραμμα: «Μου έκανε εντύπωση πώς ο καλός ύπνος επηρέαζε την εργασιακή μου απόδοση. Σε συνδυασμό με τις δραστηριότητες αναψυχής, ο ύπνος έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο στη γενική απόδοση της δουλειάς μου»  

Εδώ μιλάμε για κάτι πολύ μεγάλο. Για το τέλος της ιστορίας, την κατάργηση της ταξικής πάλης («Τεχνητή Νοημοσύνη: Βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα, βοηθά στην ευζωία των εργατών»). Πλέον δε θα προχωρά η μέρα με δαγκωμένα χείλη, σηκώνουν τα πανώ και ξεκινάνε: χάρη στην υπερσύγχρονη τεχνολογία, η ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης θα γίνει συμβατή με το fitness των εργατών της, Factory2Fit. Στην τεχνητή νοημοσύνη δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Win-win κατάσταση που 'λεγε κάποτε ο ΓΑΠ.

Βλέπω ότι τελειώνουν οι πιλοτικές δοκιμές του προγράμματος -"Worker Feedback Dashboard"- και βγαίνει στην αγορά το έξυπνο βραχιόλι που καταργεί την ταξική πάλη (ποιος να το 'λεγε ότι θα 'ρχόταν απ' τη Φινλανδία;). Εδώ μπορείτε να διαβάσετε και το σχετικό paper της εταιρίας ΤΝ για την ποσοτικοποίηση των εργατών.  

Δεν αντέχω, θα σκαρώσω κάποιο χαζό στιχάκι. Τραγουδίστε το πάνω στο τραγούδι του Μαρκόπουλου: 

Η φάμπρικα δε σταματά 
Δουλεύει νύχτα–μέρα 
Πότε θα δω ανάσταση; 
Η φυσική κατάσταση 
Έχει χτυπήσει κόκκινο, πια δεν τα βγάζω πέρα...
 
Δουλεύω μπρος στη μηχανή 
Στη βάρδια δύο–δέκα 
Μα όμως ήρθε η στιγμή 
Κι έφεραν υπολογιστή 
Μια λύση τεχνοκρατική, δε σκέφτηκ’ η Αλέκα 
 
«Άκουσε, φίλε πλαδαρέ, 
Το fitness είναι χρήμα 
Κομμάτι της παραγωγής, 
Να ‘χεις ποιότητα ζωής, 
Ο ύπνος σου να ‘ν’ ελαφρύς, νυστάζεις κι είναι κρίμα» 
 
Με το βραχιόλι μου σκυφτός, 
Και συνεχώς ονλάιν 
Είμαι το νούμερο οκτώ, 
Μέσα σ’ έναν αλγόριθμο, 
Νιώθω πειραματόζωο, νύφη του Φραγκενστάιν

 

Οι Ημιδιάφανοι

Είχα μείνει έκπληκτος πριν εννιά χρόνια, όταν μου εξήγησαν την έννοια του ίου μπονγκ βία στα Βιετναμέζικα:

– «Δυστυχισμένοι άνθρωποι, οι ίου μπονγκ βία... Βλέπουν τα φαντάσματα. Εμείς δεν τα βλέπουμε, όμως οι ίου μπονγκ βία τα βλέπουν συνέχεια και υποφέρουν» 
– «Και τι σημαίνει το ίου μπονγκ βία;» 
– «Σημαίνει: αυτός που έχει αδύναμο ίσκιο» 

Έπαθα σοκ! Ακριβώς αυτό που λέμε κι εμείς στα Ελληνικά: αλαφροΐσκιωτος! Παραδοσιακά, αυτός που βλέπει τις νεράιδες. Και έχει αδύναμο, αλαφρύ ίσκιο• περνάει το φως του ήλιου μέσα του, είναι ημιδιάφανος. Να κάτι ακόμα που συνδέει Βιετνάμ και Ελλάδα (πέρα από τον Θείο Χο που λέγεται ότι πέρασε από την Έδεσσα): και οι δύο χώρες έχουν την ίδια έκφραση για τον ημιδιάφανο άνθρωπο. Αυτόν που έχει μόνο το 50% στον κόσμο μας, στον κόσμο που ο κορωνοϊός, η κυβέρνηση Μητσοτάκη κ.λπ. είναι σημαντικά θέματα. Το άλλο 50% το έχει... κάπου αλλού.

Πώς να μεταφραστεί το αλαφροΐσκιωτος / ίου μπονγκ βία στα Αγγλικά; Δε νομίζω ότι μεταφράζονται. Το Google Translate δίνει moonstruck για το αλαφροΐσκιωτος, ενώ μια τυπική αγγλική μετάφραση του ίου μπονγκ βία (”yếu bóng vía” στα Βιετναμέζικα) βρίσκω να είναι “Be paranoid”... Δε με ικανοποιούν, ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ας βάλω λίγο Διονύσιο Σολωμό: 

– «Αλαφροΐσκιωτε καλέ, για πες απόψε τι 'δες;»
– «Νύχτα γιομάτη θαύματα, νύχτα σπαρμένη μάγια! 
Γύρου σε κάτι ατάραχο π' ασπρίζει μες στη λίμνη, 
Μονάχο ανακατώθηκε το στρογγυλό φεγγάρι, 
Κι όμορφη βγαίνει κορασιά ντυμένη με το φως του!» 
 

* * * * * 

Νομίζω ότι και στον αρχαίο κόσμο είχαν το θρύλο των μονοσάνδαλων. Πιο γνωστή είναι η ιστορία του Ιάσονα, που κατά την επίσκεψή του στον Πελία έχασε το ένα σανδάλι στις λάσπες του ποταμού κ.λπ. Όμως νομίζω ότι πρέπει να ήταν διαδεδομένη έκφραση στον αρχαίο κόσμο – ας πούμε, κι ο Εμπεδοκλής θρυλείτο μονοσάνδαλος

Νομίζω ότι μονοσάνδαλος στους αρχαίους ήταν αυτός που πατάει μόνο με το ένα του σανδάλι στο δικό μας κόσμο, τον κόσμο του Μητσοτάκη, του κορωνοϊού κ.λπ. Το άλλο του σανδάλι πατάει... κάπου αλλού (έτσι νομίζω τουλάχιστον, αν κάνω λάθος και κάποιος ξέρει καλύτερα, ας με διορθώσει).
Ήταν ο τρόπος των αρχαίων να εκφράσουν τους ημιδιάφανους ανθρώπους, τους ίου μπονγκ βία

* * * * *

Ας κλείσουμε την ανάρτηση με λίγο Ξυλούρη: 

 

 

 

Το Πυροφλογοπόταμο

Την υπόθεση δεν τη λες και συναρπαστική, ένα απ’ αυτά τα μεσαιωνικά ρομάντζα αγνώστου συγγραφέα: ο Βέλθανδρος, πορφυρογένητος γιος του βασιλιά Ροδόφιλου, χάνει την εύνοια του πατέρα του και φεύγει με τρεις συντρόφους να βρει την τύχη του σε ξένες χώρες, φτάνει στη Μικρά Ασία, στην Ταρσό κ.λπ. κ.λπ. Τίποτα που να μην το ‘χουμε ξανακούσει σε μικρές παραλλαγές. Χώρια που τα μεσαιωνικά ονόματα ξενίζουν. 

Όμως ξαφνικά η ιστορία απογειώνεται: 

Ενόσω εκεί περιέτρεχε με τα παιδόπουλά του 
Ηύρηκεν μικροπόταμον και ‘ς το νερόν του μέσον 
Να είπες ουρανόδρομον αστέρα έχει έσω 
Και κείται μέσον του νερού και μετ’ εκείνο τρέχει 
Έπιασε το αναπόταμον εκείνος και γυρεύει
Την κεφαλήν του ποταμού επεθυμεί γνωρίσαι. 

Αυτά ίσως να μην τα ‘χουμε ξανακούσει. Για πες περισσότερα: 

Και δέκα περιεπάτησεν ημέρας ολοκλήρους 
Και τότε κάστρον ηύρηκε μέγα πολλήν την θέαν 
Εκ σαρδονύχου λαξευτού κτισμένον μετά τέχνης, 
Επάνω δε του κτίσματος του λαμπροτάτου εκείνου 
Αντί πυργοβολήματα ήσαν συντεθημένα 
Λέων, δρακόντων κεφαλαί από χρυσών ποικίλων 
Εκ δε το στόμα των αυτών ανέβλεψες να είδες, 
Πώς συρριγμός εξήρχετο φρικτώδης, αγριώδης 
Να είπες ότι κίνησιν έχουσιν ώσπερ ζώντα 
Και να λαλούν αμφότερα και να φωνολογούσιν. 
Αφού το φλογοπόταμον εξήρχετον εκείνο 

Κοίτα να δεις που ξαφνικά η ιστορία έγινε εντελώς Χάρι Πότερ! Για πες κι άλλα: 

Και πόρταν ηύρηκε λαμπράν, εξ αδαμάντου λίθου 
Εις μέσα δε ετήρησε γράμματα κεκομμένα 
Έλεγον δε τα γράμματα τα λαξευτομημένα: 
«Τον ουκ εφθάσαν τα ποτέ τα βέλη των ερώτων 
Μυριοχιλιοκατάρδοτον ευθύς να τον ποιήσουν 
Όστις το Ερωτόκαστρο απέσω να το ίδη» 

«Μυριοχιλιοκατάρδοτος» σημαίνει, ας πούμε, τρυπημένος σαν σουρωτήρι. Από τα βέλη των ερώτων. Όμως πες κι άλλα: 

Ανέγνωσε τα γράμματα, ώρα πολλή εστάθη 
Σύννους, συστρέφων κατά νού, τι πράξαι, τι ποιήσαι 
«Και πώς οπίσω να στραφώ και ου μην ίδω φλόγα 
Το πυροφλογοπόταμο, το φλογερόν ετούτο 
Γυρεύω και περιπατώ, έχω δέκα ημέρας; 
Του ποταμού την κεφαλήν επιθυμών γνωρίσαι» 

«Πυροφλογοπόταμο», τι λέξη! Φοβάμαι όμως ότι ο Βέλθανδρος θα κάνει το λάθος... 

«Κρείττων γαρ ίνα γένομαι των πετεινών γε βρώμα 
Παρ’ ότι πάλιν να στραφώ του ποταμού οπίσω» 

Το έκανε... Ήμουν σίγουρος, το περίμενα... Τελικά τι βρήκε μέσ’ στο Κάστρο; 

Και δένδρων ίδε καλλονήν κι ισότηταν ευμόρφην 
Άνθη τ’ αρκυσοκόκκινα τα δενδροϊδιαστρωμένα 
Και του ανθόφυλλου ο πλασμός πολλά ωραιομένος 

Τι άλλο είδε στο κάστρο; 

Ίστατο γρύψος λαξευτός, εξήπλωνε πτερόν του 
Και την ουράν εγύρισε ως προς την κεφαλήν του 
Τοις δε ποσί τοις έμπροσθεν εβάσταζε λεκάνην 
Στρογγυλολαξευτόμορφον από πέλεκυν λίθου, 
Το δε νερόν εκ στόματος εξήρχετο του γρύψου 
Ώραν εστάθη περισσήν ο Βέλθανδρος προσέχων 
Του γρύψου την κατασκευήν και του νερού το ξένον. 
Εξαίφνης κατεπάτησεν ο γρύψος εκ του τόπου, 
Αντίπερα του ποταμού απήγε και εστάθην 

Α! Ρομπότ στο Μεσαίωνα! Γίνεται και sci-fi, τύφλα να ‘χει ο Χάρι Πότερ! Πες μας κι άλλα... 

Έβλεπε ζώδια περισσά ποικιλολαξευμένα 
Το μεν ως σχήμα γυναικός τραχηλοδεσμομένον, 
Και ερωτοσύρτην τύραννον τα ζώδια να σύρνη 
Άλλον πάλιν ως άνανδρον ποδοσιδηρομένον 
Έρωτα δήμιον στέκοντα έχων κατόπισθέν του 
Άλλοι κατατοξεύουσι να δείχνουν τυραννούντες, 
Ήσαν τα πάντα λαξευτά ώσπερ να εκινούνται 

Ο Βέλθανδρος κι η Κάμαρα με τα Μυστικά. Πες κι άλλα... 

Και εις το καθένα ηύρηκε γράμματα γεγραμμένα 
Ο μεν του δείνος του ρηγός έγραφε θυγατέρα 
Ο δε και πάλιν έγραφε του βασιλέως του δείνος 
Και όπου η ερωτόπλασις τον σύρνει να παγαίνη 
Όπου ο Έρωτας αυτού εδουλογράφησέ τον 

Να μην περάσει απαρατήρητη η λέξη «ερωτόπλασις». Κάτι μου λέει ότι ο συγγραφέας της εξαιρέτου διηγήσεως Βελθάνδρου του Ρωμαίου είναι δικός μας. Όμως ακόμα δε μας αποκάλυψε τις πηγές του πυροφλογοπόταμου... 

Ζώδιον ούτως λαξευτόν εκ λίθου ζαφυρίνου 
Αφού το φλογοπόταμον εξήρχετο εκείνου 
Πολλά θλιμμένον και δεινόν περίλυπον να στέκεν 
Και έτρεχεν εξ οφθαλμών εκείνου του ζωδίου 
Η βρύση η του ποταμού του φλογερού εκείνου 
Έτι και εκ του στόματος πλην της φλογός και μόνον 
Ηγήσαντο οι στεναγμοί φλογώδεις ως πυρ φλόγων 
Και συστενάζων μετ’ αυτού και συγκερνών του πόθου 
Το δακρυβρυσοπόταμον έμμεξε δάκρυά του 
Και βλέμμα έρριψεν εκεί μικρόν εις άλλο μέρος 
Και ζώων σχήμα ως ανδρός ιστάμενον εκείσαι 
Φρικτόν από του σχήματος, δεινόν από της θέας 
Και βλέπει βέλος κάθεται έσω κατά καρδίας 
Εκ της τομής της καρδιακής εκείνης του καρδίου 
Φλοξ του πυρός εξήρχετο σύγκαπνος ουκ ολίγος 
Κ’ εσμίγετο τοις δάκρυσι του λιθινού ζωδίου 

Ας σταματήσω πια εδώ, έτι ας μη βαδίσω, εξαίρετον διήγηση ας φτάσω να την κλείσω, στου Κάστρου τα μυστήρια να μην παραστρατήσω (έπαθα Βέλθανδρο) 

* * * * *

Μουσική Χρίστος Τσιαμούλης, στίχοι Λάμπρος Καμπερίδης, τραγουδούν Φένια Παπαδόδημα, Χρίστος Τσιαμούλης 

 

 

Of him, who never felt Love's dart, 
A million shafts shall pierce the heart 
If in the fortalice of Love 
He sees the inner halls thereof